Niezapłacona faktura z lata: po 90 dniach odzyskujesz z niej VAT, a w PIT odejmujesz ją od dochodu. Które faktury z 2026 r. łapią się do JPK za październik, listopad i grudzień, jakie są warunki i co grozi dłużnikowi

718 mld zł po terminie: kto na tym traci

PIE policzył to ze sprawozdań o terminach zapłaty, które składają podatnicy CIT z przychodami powyżej 50 mln euro. Wynik: w 2025 r. należności dużych firm zapłacone po terminie sięgnęły 718 mld zł, a same duże firmy uregulowały z opóźnieniem ok. 404 mld zł własnych zobowiązań. Po terminie wpływa ok. 26 proc. wartości należności i ten wskaźnik stoi w miejscu od 2023 r.

Zmienia się za to odczuwanie problemu. W badaniu koniunktury PIE w latach 2022–2025 zatory wskazywało jako istotną barierę średnio 41 proc. firm. Od stycznia do października 2026 r. już 58 proc. Z danych Dun & Bradstreet, które cytuje PIE, wynika, że za 57 proc. wartości spóźnionych płatności odpowiada jedna dziesiąta firm, w większości tych największych. Jeśli Twój największy klient płaci po 120 dniach, nie jesteś wyjątkiem. Jesteś regułą.

Na to nakłada się kalendarz. Grudzień to u wielu małych firm miesiąc, w którym trzeba zapłacić podatek od sprzedaży z całej jesieni, a pieniądze od klientów jeszcze nie przyszły. Ulga na złe długi nie jest nowa, ale właśnie teraz warto przejrzeć listę nieopłaconych faktur.

VAT: po 90 dniach odzyskujesz podatek z faktury

Zasada jest w art. 89a ustawy o VAT. Gdy wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności z umowy lub faktury, jej nieściągalność uznaje się za uprawdopodobnioną. Wtedy możesz skorygować podstawę opodatkowania i VAT należny, także tylko od niezapłaconej części. Korektę robisz w JPK za okres, w którym minął 90. dzień, pod warunkiem że do dnia złożenia tego pliku klient nadal nie zapłacił, a Ty nie sprzedałeś wierzytelności.

Na przykładzie: faktura na 10 000 zł netto plus 2300 zł VAT, termin płatności 31 lipca 2026 r. Dziewięćdziesiąty dzień mija 29 października. W JPK za październik, składanym do 25 listopada, zmniejszasz VAT należny o 2300 zł. Gdyby termin wypadał 30 września, 90. dzień to 29 grudnia, więc korekta trafia do JPK za grudzień, składanego do 25 stycznia 2027 r. Granicą tego roku jest termin płatności 2 października: dla niego 90 dni mija dokładnie 31 grudnia. Faktura z terminem 3 października przechodzi już na 2027 r.

Warunki są dziś dwa. Na dzień przed złożeniem JPK z korektą musisz być zarejestrowany jako czynny podatnik VAT, a od końca roku, w którym wystawiono fakturę, nie mogło minąć więcej niż 3 lata. Dawne wymogi dotyczące dłużnika, na przykład że nie jest w upadłości, zostały z ustawy wykreślone. Ministerstwo Finansów na stronie podatki.gov.pl podkreśla, że dla wierzyciela ulga jest prawem, nie obowiązkiem. O korekcie informujesz naczelnika urzędu skarbowego w tej samej deklaracji.

Jedno zastrzeżenie: ulga nie umarza długu. Klient nadal jest Ci winien 12 300 zł i nadal możesz go windykować. Gdy w końcu zapłaci, w rozliczeniu za miesiąc zapłaty zwiększasz z powrotem podstawę i podatek, przy częściowej zapłacie proporcjonalnie. To samo dzieje się, gdy sprzedasz wierzytelność, na przykład firmie faktoringowej.

Klient to konsument albo firma bez VAT: trzy dodatkowe warunki

Ulga obejmuje też sprzedaż dla osób prywatnych i firm zwolnionych z VAT, ale tu ustawa wymaga czegoś więcej niż upływu 90 dni. Korekta jest możliwa, jeśli spełnisz jeden z trzech warunków z art. 89a ust. 2a: wierzytelność potwierdził prawomocny wyrok i skierowano ją do egzekucji, wpisałeś ją do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym, albo wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką.

W praktyce dla sklepu, warsztatu czy firmy remontowej, która wystawiła fakturę osobie prywatnej, najszybsza droga to wpis do biura informacji gospodarczej. To ten sam wpis, który i tak robi się jako element windykacji.

PIT i CIT: odejmujesz od dochodu, nawet przy zaliczce

Druga część ulgi siedzi w art. 26i ustawy o PIT i art. 18f ustawy o CIT. Wartość niezapłaconej wierzytelności, którą wcześniej zaliczyłeś do przychodów należnych, zmniejsza podstawę obliczenia podatku w zeznaniu za rok, w którym minęło 90 dni od terminu zapłaty. Liczysz je od pierwszego dnia po terminie. W naszym przykładzie to 10 000 zł netto. Przy podatku liniowym 19 proc. daje to 1900 zł mniej do zapłaty. Razem z VAT do firmy wraca 4200 zł, dopóki klient nie zapłaci.

Nie musisz czekać do zeznania rocznego. Art. 44 ust. 17 PIT pozwala zmniejszyć dochód do zaliczki już za okres, w którym minęło 90 dni, i utrzymać to zmniejszenie do okresu zapłaty. Warunek: do terminu płatności zaliczki wierzytelność nadal nie jest uregulowana ani zbyta. Jeśli zmniejszenie jest większe niż dochód, nieodliczoną część przenosisz na kolejne lata, najdłużej przez 3 lata.

Warunki w podatku dochodowym są inne niż w VAT i trzeba je spełnić łącznie. Dłużnik na ostatni dzień miesiąca przed złożeniem zeznania nie może być w restrukturyzacji, upadłości ani likwidacji. Od końca roku, w którym wystawiłeś fakturę albo zawarłeś umowę, nie mogły minąć 2 lata. Transakcja musi być zawarta w ramach działalności obu stron, a ich dochody opodatkowane w Polsce. Do zeznania za 2026 r., składanego do 30 kwietnia 2027 r., łapią się więc faktury z terminem płatności najpóźniej 2 października 2026 r., o ile do dnia złożenia zeznania nadal są niezapłacone.

Druga strona: gdy to Ty nie zapłaciłeś

Ten sam mechanizm działa w drugą stronę i tu nie ma wyboru. Jeśli odliczyłeś VAT z faktury dostawcy i nie zapłaciłeś jej w ciągu 90 dni od terminu, art. 89b nakazuje skorygować odliczony podatek w rozliczeniu za okres, w którym minął 90. dzień. Jest jedna furtka: korekty nie robisz, jeśli zapłacisz najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego. Faktura z terminem 31 lipca, 90. dzień 29 października: wystarczy przelew do 31 października. Przy częściowej zapłacie korygujesz tylko VAT od niezapłaconej reszty, a po uregulowaniu należności odliczasz podatek ponownie.

W PIT i CIT dłużnik zwiększa podstawę opodatkowania o niezapłacone zobowiązanie, które wcześniej wrzucił w koszty, w zeznaniu za rok, w którym minęło 90 dni. Przy zaliczkach zwiększa dochód od okresu, w którym minęło 90 dni, aż do zapłaty. Przegląd własnych zobowiązań przed końcem roku jest więc tak samo ważny jak przegląd należności: dwa dni spóźnienia potrafią przesunąć korektę o cały miesiąc.

Co z tego dla Ciebie

1. Wyciągnij z programu listę nieopłaconych faktur sprzedaży z terminem płatności do 2 października 2026 r. Dla każdej z nich 90 dni mija jeszcze w tym roku, więc korekta VAT trafia do JPK za październik, listopad albo grudzień.
2. Sprawdź dwa warunki: jesteś czynnym podatnikiem VAT i nie sprzedałeś tych wierzytelności. Jeśli oddałeś fakturę do faktoringu, ulga na nią Ci nie przysługuje.
3. Przy klientach prywatnych i firmach zwolnionych z VAT zacznij od wpisu do biura informacji gospodarczej. Bez niego, wyroku albo upadłości konsumenckiej korekty VAT nie zrobisz.
4. Powiedz księgowej, że chcesz skorzystać z ulgi także przy zaliczce na PIT za miesiąc, w którym minęło 90 dni. Nie czekaj z tym do zeznania rocznego.
5. Przejrzyj własne zobowiązania. Jeśli masz fakturę, dla której 90 dni mija w listopadzie, zapłać ją do 30 listopada, a unikniesz korekty odliczonego VAT.
6. Gdy klient zapłaci, odwróć korektę w rozliczeniu za miesiąc wpłaty. Ulga to przesunięcie podatku w czasie, nie darowanie go.

Stan na: 09.11.2026. Tekst nie jest poradą prawną ani podatkową.