„BlackBerry”: jak stracić rynek, mając 45 proc.
Komedia o inżynierze, handlowcu i telefonie z klawiaturą, który rządził biurami, zanim pojawił się ekran dotykowy. Film podkręca, ale lekcja jest prawdziwa.
Najbardziej bolesna scena filmu „BlackBerry” nie dzieje się w sali konferencyjnej, tylko przed telewizorem: inżynier patrzy, jak na scenie w San Francisco ktoś pokazuje telefon bez klawiatury, i mówi, że to się nie przyjmie. Wracamy do komedii Matta Johnsona, bo opowiada o firmie, która miała ponad jedną trzecią amerykańskiego rynku smartfonów i w kilka lat zeszła do zera. Film sporo zmyśla, o czym mówi wprost nawet jeden z jego bohaterów, ale mechanizm upadku pokazuje wiernie.
Film w pigułce
- Tytuł: „BlackBerry”, Kanada 2023, ok. dwie godziny. Premiera w konkursie głównym Berlinale 17 lutego 2023 r., w kinach w Kanadzie i USA od 12 maja 2023 r. Jesienią 2023 r. wyszła też wersja serialowa w trzech odcinkach, z 16 minutami dodatkowych scen.
- Twórcy: reżyseria Matt Johnson, scenariusz Matt Johnson i Matthew Miller. Luźna adaptacja książki „Losing the Signal” Jacquie McNish i Seana Silcoffa, reporterów „The Globe and Mail”, z 2015 r.
- Obsada: Jay Baruchel jako Mike Lazaridis, Glenn Howerton jako Jim Balsillie, Matt Johnson jako Doug Fregin, Cary Elwes jako Carl Yankowski z Palm, Michael Ironside jako Charles Purdy.
- Oceny: 97 proc. pozytywnych recenzji w Rotten Tomatoes (212 tekstów), 78 na 100 w Metacritic, 6,7 na Filmwebie. Rekordowe 17 nominacji i 14 nagród Canadian Screen Awards w 2024 r., w tym za najlepszy film i reżyserię.
- Gdzie obejrzeć: według serwisu JustWatch (16.11.2026) w abonamencie CANAL+, HBO Max i Polsat Box Go. Wypożyczenie od 8,99 zł, zakup od 28,99 zł.
O czym to jest
O trzech mężczyznach z Waterloo w kanadyjskim Ontario. Mike Lazaridis (Baruchel) to inżynier, który w 1996 r. ma w głowie urządzenie do odbierania poczty w kieszeni, ale nie umie go sprzedać. Doug Fregin (Johnson) to jego przyjaciel i wspólnik, duch firmy, w której wieczorami ogląda się filmy. Jim Balsillie (Howerton) to menedżer, który widzi w nich pieniądze. Po pierwszej nieudanej prezentacji i po umowie z USRobotics, która okazuje się pułapką, Balsillie wchodzi do spółki jako współprezes i zaczyna rządzić.
Dalej film idzie skrótami przez kilkanaście lat: prototyp zapomniany w taksówce tuż przed prezentacją dla operatora, próba przejęcia przez Palm w 2003 r., awaria sieci po zbyt szybkim wzroście sprzedaży, inżynierowie ściągani z konkurencji za opcje na akcje z fałszywą datą. Potem przychodzi 9 stycznia 2007 r. i iPhone. Balsillie jest wtedy zajęty kupowaniem klubu hokejowego, Fregin odchodzi po kłótni o przeniesienie produkcji do Chin, a Lazaridis zostaje sam z telefonem dotykowym, który wraca z fabryki z błędami.
Jak to jest zrobione
Jak komedia z kamery z ręki, która udaje dokument. Johnson filmuje biura jak w serialu „The Office”: gwałtowne zbliżenia na twarze, nerwowe najazdy kamery, rozmowy podsłuchane z drugiego końca pokoju. Dlatego pierwsze akty śmieszą, a ostatnie bolą. Zmiana tonu jest zaplanowana: im więcej pieniędzy, tym mniej żartów i tym bardziej niebieskie światło.
Polscy recenzenci oceniali to podobnie do nas. Serwis film.org.pl nazwał film sprawnie zrobionym „crowd-pleaserem”, ale zarzucił mu zapożyczenia z „The Social Network” i z „The Office” oraz to, że jako dramat kuleje. Baruchel, zdaniem recenzenta, jest dobry jako nieśmiały inżynier w młodszych scenach, a w postarzonej wersji bohatera przesadza. Anna Bortniak ze Spider’s Web dała 7 na 10 i pisała o słodko-gorzkim obrazie ewolucji dwóch bohaterów i ich biznesu.
Naszym zdaniem film kradnie Howerton. Jego Balsillie to człowiek, który nie wchodzi do pokoju, tylko go zajmuje. Krzyczy, grozi, kupuje ludzi, a jednocześnie jest jedynym, który rozumie, że dobry produkt bez sprzedaży to hobby. Problem w tym, że to postać w dużej mierze wymyślona, o czym za chwilę. Baruchel gra ciszej i w pierwszej połowie jest wiarygodny: inżynier, który woli poprawić brzęczyk w urządzeniu, niż porozmawiać z klientem. W drugiej połowie, z siwą peruką i zaciśniętymi ustami, wygląda jak karykatura własnej postaci.
Ile w tym prawdy
Szkielet się zgadza. Research In Motion założyli w 1984 r. w Waterloo Mike Lazaridis i Douglas Fregin. Jim Balsillie dołączył do nich w 1992 r. i został współprezesem. Pierwsze urządzenie z nazwą BlackBerry, dwukierunkowy pager 850, trafiło na rynek w 1999 r. Według serwisu History vs. Hollywood nazwę wymyśliła agencja Lexicon, a firma rozważała też „PocketLink” i „MegaMail”. Film przenosi chrzest produktu o kilka lat wcześniej i robi z niego anegdotę.
Prawdziwe jest też antydatowanie opcji na akcje. W marcu 2007 r. Balsillie zrezygnował z funkcji przewodniczącego rady po tym, jak RIM ujawnił ponad 250 mln dol. błędów księgowych związanych z opcjami. 5 lutego 2009 r. kanadyjski regulator, Ontario Securities Commission, zatwierdził ugodę: czterej menedżerowie, w tym Lazaridis i Balsillie, mieli zapłacić łącznie ok. 75 mln dol. amerykańskich kar i zwrotów do spółki (Computerworld). Regulator uznał to za zaniedbanie, nie oszustwo. Balsillie musiał na rok odejść z rady, wrócił do niej w 2010 r. W filmie to Lazaridis wydaje wspólnika. W żadnym źródle nie znaleźliśmy potwierdzenia takiej sceny, a ugoda objęła obu.
Hokej też jest prawdziwy, i to bardziej, niż film ma czas pokazać. Balsillie trzy razy próbował kupić klub NHL: w 2006 r. złożył ofertę 185 mln dol. za Pittsburgh Penguins i wycofał ją po dwóch miesiącach, w 2007 r. miał wstępne porozumienie w sprawie Nashville Predators, a w 2009 r. sąd odrzucił jego ofertę 212,5 mln dol. za Phoenix Coyotes. Za każdym razem liga wolała kogoś innego.
Storm też był. RIM zapowiedział swój pierwszy telefon z ekranem dotykowym w październiku 2008 r., a 21 listopada 2008 r. sprzedaż w USA ruszyła w sieci Verizon. Do stycznia 2009 r. sprzedano milion sztuk. Recenzje były mieszane, a ekran, który trzeba było fizycznie wciskać, krytykowano jako powolny do pisania. Według angielskiej Wikipedii Verizon musiał wymienić niemal wszystkie Stormy sprzedane w 2008 r., choć skala zwrotów jest w źródłach sporna. Scena, w której prezes osobiście naprawia telefony z Chin, to już kino.

Najdalej od prawdy film odchodzi w ludziach. Sam Balsillie powiedział po premierze agencji Canadian Press, że obraz jest w jakichś pięciu procentach prawdziwy, a w 95 zmyślony, i że przez pierwsze pięć minut seansu był zdezorientowany. Dodał jednak, żeby wszyscy się rozluźnili, bo to tylko film, a Howertona nazwał świetnym. Fregin w rzeczywistości nie trzasnął drzwiami w kłótni o Chiny: sprzedał akcje w 2007 r., na szczycie notowań, i odszedł ze stanowiska wiceprezesa ds. operacyjnych. A Lazaridis i Balsillie zrezygnowali z funkcji współprezesów razem, 22 stycznia 2012 r.
Film miał większy budżet niż wpływy: na świecie zarobił w kinach 2,8 mln dol., z czego 2,4 mln w Ameryce Północnej. Mimo to w 2024 r. zgarnął rekordowe 14 nagród Canadian Screen Awards, a jesienią 2023 r. kanadyjska telewizja CBC pokazała go jako trzyodcinkowy serial z dodatkowymi scenami.
Co z tego dla Ciebie
Lekcje są cztery i każda ma pokrycie w faktach, nie tylko w scenariuszu.
- Przewaga, z której jesteś dumny, może być Twoim więzieniem. Fizyczna klawiatura była powodem, dla którego firmy kupowały BlackBerry. Była też powodem, dla którego firma za późno uwierzyła w ekran dotykowy. We wrześniu 2010 r. BlackBerry miał 37 proc. amerykańskiego rynku smartfonów. W 2016 r. firma przestała sama produkować telefony, a 4 stycznia 2022 r. wyłączyła usługi dla starych modeli. Zapytaj dziś, za co klienci Cię lubią, i czy to samo nie zatrzymuje Cię przed zmianą.
- Produkt wypuszczony pod presją terminu kosztuje więcej niż opóźnienie. Storm trafił do sklepów rok po iPhonie i sprzedał się w milionie sztuk w dwa miesiące. Potem przyszły zwroty i reputacja, której nie da się załatać aktualizacją. Jeśli Twój zespół mówi „nie jest gotowe”, a handlowcy mówią „klient czeka”, policz koszt reklamacji, zanim wybierzesz handlowców.
- Papiery u wspólników muszą się zgadzać także wtedy, gdy wszystko idzie dobrze. Antydatowane opcje w RIM nie wzięły się z kryzysu, tylko z pośpiechu w latach wzrostu. Rachunek przyszedł później: 75 mln dol. i utrata zaufania. W małej firmie odpowiednikiem są umowy ze wspólnikami, uchwały i daty na dokumentach. Nudne, dopóki ktoś nie zapyta.
- Uwaga szefa to zasób, który też się kończy. Trzy próby kupienia klubu NHL w latach 2006–2009 przypadły dokładnie na moment, gdy rynek zmieniał zasady. Nie wiemy, czy bez hokeja RIM wygrałby z Apple. Wiemy, że właściciel, który ma dwie pasje, powinien wiedzieć, która z nich płaci rachunki.
Werdykt
„BlackBerry” to najlepsza komedia o upadku firmy, jaką widzieliśmy od czasu „The Social Network”, z którym zresztą dzieli ramę i muzykę. Jako historia prawdziwych ludzi jest nie do obrony, o czym lojalnie uprzedzamy, i dlatego nie wyciągamy z niej wniosków o Balsilliem czy Freginie jako osobach. Jako opowieść o tym, jak firma z przewagą technologiczną traci rynek, jest bezlitośnie dokładna. Jeśli prowadzisz firmę, która właśnie ma najlepszy produkt w swojej kategorii, obejrzyj ją w ten weekend. Kino: 8 na 10. Lekcja dla firmy: 8 na 10. Jeśli masz ochotę na więcej takich historii, przeczytaj nasze recenzje „The Social Network” i „Tetrisa”.

Źródła
- en.wikipedia.org, film: obsada, premiera, fabuła, wersja serialowa, nagrody
- en.wikipedia.org, historia Research In Motion: założenie, pager 850, udział w rynku, rezygnacje w 2012 r., koniec produkcji i usług
- en.wikipedia.org, Jim Balsillie: rok dołączenia do RIM, rezygnacja z funkcji przewodniczącego w 2007 r., oferty na kluby NHL, komentarz o filmie
- en.wikipedia.org, BlackBerry Storm: daty premiery, sprzedaż, odbiór
- computerworld.com, ugoda z Ontario Securities Commission z 5.02.2009 r.
- ctvnews.ca (Canadian Press, 20.04.2023) i cbc.ca (rozmowa z Jimem Balsilliem i Jacquie McNish, 12.05.2023), co prawdziwy Balsillie sądzi o filmie
- historyvshollywood.com, film kontra fakty: nazwa, pager 850, odejście Fregina
- pwc.com, nagroda National Business Book Award dla książki „Losing the Signal”
- screenanarchy.com i cbc.ca, Canadian Screen Awards 2024
- the-numbers.com, wpływy z kin
- film.org.pl i spidersweb.pl, polskie recenzje
- rottentomatoes.com, metacritic.com i filmweb.pl, oceny
- justwatch.com, dostępność filmu w serwisach w Polsce
Stan na: 16.11.2026. Dostępność filmu w serwisach może się zmienić. Tekst nie jest poradą prawną. Zdjęcie główne: ilustracja AI. To nie jest kadr z filmu.





