Bolesławiec: pawie oczko na eksport
Kamionka z Bolesławca ma klientów od USA po Japonię. Teraz producenci walczą o to, kto może używać nazwy miasta.
Granatowe pawie oczka na kubku rozpozna kolekcjonerka w Stanach Zjednoczonych i klient w Japonii, choć wzór od ponad stu lat stempluje się ręcznie w jednym dolnośląskim mieście. Bolesławiec żyje z gliny od wieków, a dziś walczy o coś, czego nie da się wypalić w piecu: o prawo do własnej nazwy. Sprawdziliśmy, jak garncarskie rzemiosło stało się marką eksportową i co z tego wynika dla Ciebie. To nie jest relacja z wizyty: opieramy się na informacjach Muzeum Ceramiki w Bolesławcu i samych firm, dokumentach Komisji Europejskiej i reportażu „Forbesa”.
W skrócie
- Skąd ta ceramika: kamionkę robi się tu od wieków, a zdobienie gąbkowymi stemplami weszło pod koniec XIX w., gdy miasto nazywało się Bunzlau.
- Kto ją robi dziś: państwowe Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” (od 1946 r.), spółdzielnia Ceramika Artystyczna (od 1950 r.) i kilkadziesiąt prywatnych manufaktur. Głównym rynkiem eksportowym są USA.
- O co toczy się gra: o ochronę nazwy. Unia od grudnia 2025 r. rejestruje oznaczenia geograficzne rękodzieła, ale Polska nie ma jeszcze krajowej procedury.
Dzbany w brązowym szkliwie
Według depesz PAP bogate złoża gliny odkryto w okolicy już w XIV w. i korzysta się z nich do dziś.
W XVIII w. bolesławiecka kamionka, czyli twarda, prawie nienasiąkliwa ceramika wypalana w wysokiej temperaturze, wyglądała zupełnie inaczej niż dzisiejsze kubki. Królowały pękate dzbany kryte brązowym szkliwem, z białymi nakładkami w kształcie kwiatów, herbów i scen.
Wizytówką miasta był Wielki Garniec. Według historyków muzeum, na których powołuje się PAP, zrobił go w 1753 r. mistrz Johann Gottlieb Joppe. Jego replika stoi na dziedzińcu Centrum Dawnych Technik Garncarskich.

Gąbka zamiast pędzla
W drugiej połowie XIX w. garncarzom z Bunzlau, bo tak nazywało się wtedy miasto, wyrósł konkurent: modny fajans. Odpowiedzią był nowy sposób zdobienia. Na jasne naczynia zaczęto nanosić kolorowe wzory stemplami.
Według opisu wystawy ze zbiorów Muzeum Ceramiki, przytaczanego przez PAP, gąbkowe stempelki pojawiły się w Bolesławcu około 1882 r. Kółka, kropki, rybia łuska, listki koniczyny i pawie oczka w kobalcie szybko zdobyły klientów. Pod koniec stulecia miasto miało już własną szkołę ceramiczną.

Technika niewiele się od tamtej pory zmieniła. „Forbes” opisuje ją tak: po pierwszym wypale w temperaturze ok. 900°C naczynie staje się matowym biskwitem, a malarki nakładają na nie wzór gąbką i pędzelkiem.
Potem naczynie trafia do kadzi z mlecznym szkliwem i na drugi wypał, powyżej 1200°C. Dopiero wtedy szkliwo robi się przezroczyste, a kobalt nabiera granatowej barwy. Pawie oczko wciąż należy do ulubionych wzorów klientów, jak mówią obie największe firmy.
1946: polski start w niemieckich halach
W 1945 r. zniszczony Bolesławiec przeszedł do Polski, a niemieckich mieszkańców wysiedlono. Produkcję uruchomił na nowo Tadeusz Szafran, absolwent krakowskiej ASP. W 1946 r. ruszyły dawne zakłady Hugo Reinholda przy ul. Górne Młyny, dziś państwowe Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec”. W sierpniu 2026 r. firma świętowała w muzeum swoje 80-lecie.
W 1950 r. opuszczoną fabrykę Juliusa Paula przy ul. Polnej przejęła Cepelia. Tak zaczęła się Spółdzielnia Rękodzieła Artystycznego „Ceramika Artystyczna”. Stempel po wojnie nie od razu wrócił do łask: według spółdzielni stosowano go, ale nie dominował. Upowszechnił się dopiero po 1974 r., gdy w modę weszły rzeczy dawne, a o towar zaczęli pytać handlowcy z Europy Zachodniej.
Pod koniec lat 80. technolog i prezes spółdzielni założyli własną firmę, dziś Manufakturę w Bolesławcu. Według „Forbesa” na powrót do stempli z czasów Bunzlau namówiła ich inwestorka z Niemiec, która dołożyła kapitał w zamian za dostawy.
- XIV w.W okolicy odkryto bogate złoża gliny.
- 1753Mistrz Johann Gottlieb Joppe robi Wielki Garniec.
- Ok. 1882W Bunzlau pojawiają się gąbkowe stempelki.
- 1946Ruszają dzisiejsze Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec”.
- 1950Cepelia przejmuje fabrykę Juliusa Paula, rodzi się „Ceramika Artystyczna”.
- Po 1974Stempel znów się upowszechnia.
- Sierpień 2026Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” świętują 80-lecie.
Amerykanie lubią kolor, Japończycy spokój
Dziś w mieście i okolicy działa kilkadziesiąt zakładów. Wystawa w Centrum Dawnych Technik Garncarskich pokazuje wyroby 34 z nich, „Forbes” doliczył się ok. 40 prywatnych manufaktur. Głównym rynkiem eksportowym są Stany Zjednoczone, ale bolesławiecka kamionka ma też wiernych klientów w Japonii i Korei. W październiku 2026 r. muzeum pokazało wyroby trzech największych zakładów na festiwalu dziedzictwa w koreańskiej prowincji Gyeonggi.
Firmy dopasowują się do gustów. W Ceramice Kalich reporterka „Forbesa” widziała osobne katalogi: dla Amerykanów kolorowe i bogate, dla Japończyków stonowane, bo ci kupują mniej i wolniej.
Amerykanie to dla Bolesławca nie tylko klienci. Na Święcie Ceramiki w 2026 r. zagrała orkiestra 1. Dywizji Piechoty armii USA, a amerykańscy żołnierze stacjonujący w regionie maszerowali w paradzie święta już w 2018 r.
Według „Forbesa” na towar z Zakładów Ceramicznych „Bolesławiec” dystrybutor czeka co najmniej 10 miesięcy. Brakuje za to rąk do pracy. Paweł Zwierz, prezes Manufaktury, mówił „Forbesowi”, że średnia wieku jego 200 pracowników to 58 lat.
Do tego dochodzi dolar, a branża, jak pisze ta sama redakcja, nie zabezpiecza się przed wahaniami kursu. Manufaktura zmniejszyła więc udział eksportu z 90 do 40 proc. przychodów.
Rachunek prezesa jest prosty. Zagraniczny dystrybutor płaci za kubek 6 dolarów i sprzedaje go za 12, a w Polsce, bez pośrednika, ten sam kubek przynosi firmie 10. „Zarobię dwa razy więcej”, mówi Zwierz.
Kto ma prawo do słowa „Bolesławiec”
Producenci skarżą się na tanie kopie z Chin, również z podrobionymi logotypami, a w lipcu 2026 r. sprawą zajęła się interpelacja poselska. Firmy bronią się same.
Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” zarejestrowały w 1982 r. logo nazywane kotkiem. Od 1997 r. na spodzie naczyń stawiają owal z literą B i rokiem 1946, a od 2001 r. także znak trzech wież wzorowany na herbie miasta. I tłumaczą klientom, jak je czytać. Według odpowiedzi Ministerstwa Finansów, którą relacjonowała prasa branżowa, spółka ma kilkadziesiąt zarejestrowanych znaków towarowych i wzorów przemysłowych.
Wzór to jednak słaba tarcza. Z reportażu „Forbesa” wynika, że konkurent potrafi narysować gałązkę w drugą stronę i ma już inny wzór. W lipcu media obiegła też inna historia.
Prezeska jednej z firm powiedziała „Forbesowi”, że w Chinach nazwano pewną miejscowość Bolesławiec, by legalnie pisać o pochodzeniu ceramiki. Portal Bezprawnik.pl zwrócił uwagę, że nie ma na to wiarygodnych dowodów. My też ich nie znaleźliśmy.
Realną szansę daje prawo unijne. Od 1 grudnia 2025 r. Unia rejestruje oznaczenia geograficzne produktów rzemieślniczych i przemysłowych, nie tylko żywności. Komisja Europejska podaje przykłady szkła czeskiego i porcelany z Limoges.
Wniosek przechodzi najpierw przez urząd krajowy, potem przez unijny urząd EUIPO. Producenci muszą razem opisać w specyfikacji, czym jest ich wyrób i jak wiąże się z miejscem.
Polska wciąż pracuje nad krajową częścią procedury, czyli nowelizacją Prawa własności przemysłowej. Bolesławieckie bractwo ceramiczne, jak pisze „Forbes”, chce chronić nazwę na wzór oscypka.
Miasto, które sprzedaje glinę
Miasto, jak mówił „Forbesowi” prezydent Piotr Roman, finansuje Bolesławieckie Święto Ceramiki, które co roku ściąga dziesiątki tysięcy gości. W 2026 r. trwało od 19 do 23 sierpnia. Na scenie zagrała m.in. orkiestra 1. Dywizji Piechoty armii USA. Amerykańscy żołnierze stacjonujący w regionie są częścią tego święta co najmniej od 2018 r., kiedy maszerowali w jego paradzie.

W kwietniu 2024 r. Muzeum Ceramiki przeniosło się do odnowionego neogotyckiego pałacyku Pücklera. Pół roku wcześniej muzeum otworzyło Centrum Dawnych Technik Garncarskich, gdzie można spróbować toczenia na kole i dekorowania naczyń.
Andrzej Pachom, przez 28 lat projektant w Zakładach, opowiadał „Forbesowi” o znajomych z Holandii, którzy spodziewali się miasta pełnego ceramiki, a zobaczyli ciche miasteczko. Naszym zdaniem marka znana za oceanem wciąż ma w domu sporo do pokazania.
Co z tego dla Ciebie
- Tradycja sprzedaje się, gdy ktoś o nią pyta. Stempel wrócił do łask w latach 70., kiedy pytali o niego zachodni handlowcy i kolekcjonerzy. Zanim porzucisz stary produkt, sprawdź, czy nie pytają o niego Twoi najlepsi klienci.
- Naucz klienta rozpoznawać oryginał. Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” od 1982 r. budują system oznaczeń i uczą go klientów. Znak, numer serii czy podpis wykonawcy działa tylko wtedy, gdy kupujący wie, gdzie patrzeć.
- Nazwy regionu nie obronisz w pojedynkę. Unijne oznaczenie geograficzne wymaga wspólnej specyfikacji producentów. Jeśli Twój wyrób żyje z renomy miejsca, wejdź do stowarzyszenia, zanim zasady ustali ktoś inny.
- Policz marżę w każdym kanale. W rachunku Pawła Zwierza ten sam kubek przynosi w kraju 10 dolarów zamiast 6 w eksporcie przez dystrybutora. Jeśli sprzedajesz w dolarach albo euro, zdecyduj świadomie, czy zabezpieczasz kurs.
- Kolejka zamówień nie zastąpi ludzi. Dziesięć miesięcy czekania na towar przy średniej wieku załogi 58 lat to ostrzeżenie. Zaplanuj, kto za pięć lat będzie umiał to, co dziś potrafią Twoi najlepsi pracownicy.
Jeśli chcesz zobaczyć Bolesławiec z bliska
Muzeum Ceramiki: ul. Zgorzelecka 28/29 w Bolesławcu, ok. 1 km od dworca kolejowego. Od października do kwietnia we wtorki i czwartki 10:00–17:00, w środy i piątki 9:00–16:00, w soboty 10:00–16:00, w niedziele 11:00–16:00, w poniedziałki nieczynne. Bilet normalny 20 zł, ulgowy 10 zł, w czwartki wstęp wolny. 11 listopada muzeum jest zamknięte.
Centrum Dawnych Technik Garncarskich: ul. Kutuzowa 14. Wystawa od wtorku do soboty 10:00–16:00, warsztaty 10:00–15:00 (warto zarezerwować termin). Bilet 10 zł, ulgowy 5 zł, łączony z muzeum 25 zł. Dekorowanie naczynia kosztuje od 16 zł, nauka toczenia na kole od 33 zł.
Źródła
- muzeum.boleslawiec.pl, historia Muzeum Ceramiki
- muzeum.boleslawiec.pl, Centrum Dawnych Technik Garncarskich
- muzeum.boleslawiec.pl, godziny otwarcia (także ceny biletów i cennik CDTG)
- muzeum.boleslawiec.pl, jubileusz 80-lecia Zakładów Ceramicznych „Bolesławiec”
- muzeum.boleslawiec.pl, ceramika bolesławiecka na festiwalu w Korei Południowej (2026)
- ceramika-artystyczna.pl, historia spółdzielni Ceramika Artystyczna
- zakladyboleslawiec.com, o firmie Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec”
- zakladyboleslawiec.com, jak rozpoznać oryginalne wyroby (oznaczenia)
- forbes.pl, reportaż o bolesławieckiej branży ceramicznej (lipiec 2026)
- dzieje.pl, PAP o wystawie ceramiki z XV–XVII w.
- dzieje.pl, PAP o wystawie „Z gliny stworzone”
- dzieje.pl, PAP o Bolesławieckim Święcie Ceramiki
- legnica.gosc.pl, Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” na Święcie Ceramiki (2018)
- fashionbiznes.pl, podróbki i starania o ochronę w UE
- bezprawnik.pl, o historii „chińskiego Bolesławca” i unijnych przepisach
- xyz.pl, oznaczenia geograficzne dla rękodzieła i stanowisko Urzędu Patentowego RP
- ec.europa.eu, Komisja Europejska o starcie rejestracji oznaczeń geograficznych rękodzieła (1.12.2025)
- api.sejm.gov.pl, interpelacja nr 18669 w sprawie ochrony ceramiki bolesławieckiej
- wroclaw.pl, nowa siedziba Muzeum Ceramiki (2024)
- wroclaw.pl, program Święta Ceramiki 2026
- polskieradio.pl, Święto Ceramiki 2026 (sekcja angielska)
Stan na: 10.11.2026. Tekst nie jest relacją z wizyty. Liczby o firmach podajemy za cytowanymi źródłami. Godziny i ceny biletów mogą się zmienić, sprawdź je przed wyjazdem na stronie muzeum. Zdjęcie główne: ilustracja AI.





