„The Social Network”: przyjaźń bez umowy
Ugody warte dziesiątki milionów dolarów i wspólnik rozwodniony w jednej emisji. Oglądamy film Finchera jak lekcję o umowie wspólników.
9 października do polskich kin wszedł „The Social Reckoning: W sieci konsekwencji”, nowy film Aarona Sorkina o Facebooku. Zanim go obejrzysz, wróć do „The Social Network” z 2010 r. To historia dwóch ugód, jednego rozwodnionego wspólnika i umowy, której na początku nikt nie spisał.
Film w pigułce
- Tytuł: „The Social Network”, USA 2010, 120 minut. W polskich kinach od 15 października 2010 r. (według Filmwebu).
- Twórcy: reżyseria David Fincher, scenariusz Aaron Sorkin na podstawie książki Bena Mezricha „The Accidental Billionaires”.
- Obsada: Jesse Eisenberg jako Mark Zuckerberg, Andrew Garfield, Justin Timberlake, Armie Hammer w podwójnej roli bliźniaków Winklevossów, Rooney Mara.
- Nagrody i oceny: osiem nominacji do Oscara i trzy statuetki, cztery Złote Globy. 95 na 100 w Metacritic, 7,0 od widzów Filmwebu.
- Gdzie obejrzeć: według serwisu JustWatch (10.11.2026) w abonamencie HBO Max i Polsat Box Go, do wypożyczenia od 5,99 zł, między innymi w Apple TV, Rakuten TV i Pilot WP.
Facebook z akademika, spór przy stole z prawnikami
Jesień 2003 r., Uniwersytet Harvarda. Mark Zuckerberg (Jesse Eisenberg) zostaje rzucony przez dziewczynę, wyładowuje złość w internecie i stawia stronę, na której studenci oceniają urodę koleżanek. Kilka miesięcy później powstaje thefacebook.com.
Film nie opowiada tego po kolei. Sorkin rozpisał historię na dwa przesłuchania przed procesami, a sceny z akademika i z Kalifornii wracają jako wspomnienia świadków.

Przy jednym stole siedzą bliźniacy Cameron i Tyler Winklevossowie (obu gra Armie Hammer) oraz ich kolega Divya Narendra. Twierdzą, że Zuckerberg miał im zbudować serwis dla studentów, a zamiast tego zabrał pomysł dla siebie. Przy drugim siedzi Eduardo Saverin (Andrew Garfield), najlepszy przyjaciel, który dał pieniądze na start, a potem odkrył, że jego udział w firmie prawie zniknął. Między nimi krąży Sean Parker (Justin Timberlake), współtwórca Napstera, który przyciąga inwestorów i rozmach.
Thefacebook.com ruszył na Harvardzie w lutym 2004 r. Napisanie kodu zajęło tydzień, a w kilka dni zarejestrowało się ponad 650 osób.
Nie zdradzamy niczego, czego nie podawały nagłówki z tamtych lat: oba spory skończyły się ugodami. W ostatnich scenach młoda prawniczka (Rashida Jones) radzi Zuckerbergowi zapłacić i mieć spokój.
Jak to jest zrobione
Sorkin pisze dialogi szybkie jak wymiana ciosów, a Fincher nie przeszkadza im efektami. Naszym zdaniem to rzadki film, w którym najbardziej trzymają w napięciu rozmowy przy stole konferencyjnym. Akademia nagrodziła scenariusz, muzykę Trenta Reznora i Atticusa Rossa oraz montaż Angusa Walla i Kirka Baxtera. Ten ostatni Oscar uważamy za najbardziej zasłużony: dwie linie czasu i kilka wersji tych samych wydarzeń przeplatają się tak, że nie gubisz wątku.
Eisenberg gra człowieka, który myśli szybciej, niż umie rozmawiać z ludźmi. Sercem filmu jest jednak Garfield. Jessi Hempel z magazynu „Fortune” nazwała jego Saverina ujmująco sympatycznym.
Ta sama recenzentka zauważyła słabość, którą też widzimy: o samym produkcie dowiadujemy się tak mało, że Zuckerberg mógłby równie dobrze wynaleźć czajnik. Za to tego, jak psuje się spółka, uczy lepiej niż niejeden podręcznik.
Ile w tym prawdy
Film powstał na podstawie książki Bena Mezricha z 2009 r. Autor rozmawiał z Saverinem, a Zuckerberg odmówił mu wywiadu.
Mezrich sam przyznał w przedmowie, że część scen sobie wyobraził. Sorkin też nie udawał kronikarza. Mówił otwarcie, że nie chce być wierny prawdzie, tylko opowieści.
Zuckerberg odpowiedział 16 października 2010 r. na spotkaniu Startup School na Uniwersytecie Stanforda. Przyznał, że twórcy trafili z garderobą: każda koszula i każdy polar z filmu to według niego rzeczy z jego szafy.
Za największy błąd uznał motywację. Dziewczyny, która rzuca go w pierwszej scenie, w jego życiu nie było, a z tą samą partnerką spotykał się od czasów sprzed Facebooka. Ludzie z Hollywood, mówił, nie potrafią pojąć, że ktoś buduje coś, bo po prostu lubi budować.

Rozwodnienie Saverina wydarzyło się naprawdę, ale inaczej niż na ekranie. Według streszczeń fabuły filmowy Eduardo dowiaduje się, że jego 34 proc. stopniało do 0,03 proc.
Dokumenty opisane w 2012 r. przez Business Insidera wyglądają inaczej. Na początku Zuckerberg miał 65 proc., Saverin 30, a Dustin Moskovitz 5. Po wejściu pierwszego inwestora, Petera Thiela, i utworzeniu puli udziałów dla pracowników Zuckerberg miał 40 proc., Saverin 24, a Moskovitz 16.
W styczniu 2005 r. spółka wydała 9 mln nowych akcji dla Zuckerberga, Moskovitza i Parkera. Saverin nie dostał żadnej i spadł poniżej 10 proc. Prawnik Zuckerberga ostrzegał w mailu, że skoro rozwadniany jest tylko jeden wspólnik, ten może to potem zakwestionować. Spór trafił do sądu.
Według tego samego źródła Saverin jesienią 2004 r. podpisał umowę, w której oddał Zuckerbergowi swoje prawa głosu. Papiery więc były, tylko naszym zdaniem chroniły głównie jedną stronę. Ugoda z Saverinem ma poufne warunki, ale Facebook zaczął oficjalnie nazywać go współzałożycielem. W 2012 r., przed debiutem giełdowym spółki, Bloomberg szacował jego udział na ok. 4 proc., a „Wall Street Journal” na ok. 2 proc.
Część scen jest po prostu dopisana. Luke O’Brien ze Slate’a nie znalazł w aktach spraw śladu kulminacyjnej awantury Saverina z Zuckerbergiem, w której idzie w ruch laptop.
Spór o pomysł pozostaje sporny. Studencka gazeta „The Harvard Crimson” pisała we wrześniu 2004 r., że żadna ze stron nie nazywała współpracy wiążącą umową. Zuckerberg mówił o nieformalnej pomocy, która zajęła mu mniej niż dzień.
Cameron Winklevoss przyznawał, że Zuckerberg zostałby wspólnikiem, gdyby zawarli umowę spółki. Nie zawarli. Scena u rektora Larry’ego Summersa ma podstawy: twórcy konkurencyjnego serwisu ConnectU przed pozwem naprawdę spotkali się z rektorem.

Bliźniacy zawarli ugodę w 2008 r., po jednym dniu mediacji. Spisano ją ręcznie, na półtorej strony. Według agencji AP była warta 65 mln dol.: 20 mln w gotówce i 45 mln w akcjach.
Potem chcieli się z niej wycofać, bo w negocjacjach przyjęto cenę akcji 35,90 dol., a wewnętrzna wycena podatkowa Facebooka mówiła o 8,88 dol. Sąd apelacyjny w San Francisco w kwietniu 2011 r. uznał, że ugoda wiąże. Przypomniał, że na mediację przyszli z kilkoma prawnikami i z ojcem, specjalistą od wycen.
Sędzia Alex Kozinski zakończył uzasadnienie stwierdzeniem, że każdy spór sądowy musi się kiedyś skończyć i ten moment właśnie nadszedł. W czerwcu 2011 r. bracia odpuścili.
Polski ślad: udziały zapisane czarno na białym
Gdyby dwóch studentów zakładało dziś firmę w Polsce jako spółkę z o.o., prawo wymusiłoby na nich część rozmów, których Zuckerberg i Saverin nie odbyli na czas. Umowa takiej spółki musi określać, ile udziałów i o jakiej wartości obejmuje każdy wspólnik (art. 157 Kodeksu spółek handlowych). Zawiera się ją u notariusza albo przez wzorzec w systemie S24. Nawet umowa spółki cywilnej powinna być stwierdzona pismem (art. 860 Kodeksu cywilnego).
Podwyższenie kapitału zakładowego, którego nie przewiduje już umowa, wymaga jej zmiany, a ta co do zasady dwóch trzecich głosów (art. 257 i 246 KSH). Dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów w stosunku do tych, które już mają, chyba że umowa spółki albo uchwała stanowi inaczej (art. 258).
Umowa spółki to nie wszystko. Na przykład to, co dzieje się z udziałami, gdy ktoś odchodzi z firmy, wspólnicy mogą opisać w osobnej umowie wspólników. To nie jest porada prawna: takie zapisy przygotuj z prawnikiem, zanim pojawią się pieniądze.
Co z tego dla Ciebie
- Spiszcie zasady, zanim pojawią się pieniądze. Bliźniacy nie mieli z Zuckerbergiem żadnej umowy i spierali się z nim w sądach od 2004 do 2011 r. Jeśli zaczynasz z przyjacielem albo z kimś, kto tylko pomaga, ustalcie na piśmie, kto ile ma i za co, zanim przyjdzie pierwszy inwestor.
- Sprawdź, co oddajesz razem z podpisem. Według Business Insidera Saverin oddał Zuckerbergowi prawa głosu, a kilka miesięcy później emisja nowych akcji przeszła bez niego. Przed podpisem sprawdź, kto decyduje o nowych udziałach i czy potrzebna jest Twoja zgoda.
- Rozwodnienie samo w sobie nie jest nieuczciwe. Według Business Insidera po wejściu Thiela udział Zuckerberga też spadł, z 65 do 40 proc. Kłopot zaczyna się, gdy nowe udziały omijają jedną osobę. Ustalcie z góry regułę podziału nowych udziałów.
- Krótka ugoda też wiąże. Półtorej strony spisanej ręcznie po jednym dniu mediacji kosztowało bliźniaków trzy lata sporu o wycenę i przegraną w sądzie apelacyjnym. Zanim podpiszesz nawet wstępne porozumienie, sprawdź, na jakiej wycenie się opiera i czy druga strona nie ma innej.
- Pomysł to za mało. W lutym 2004 r. „Crimson” pisał, że uczelnia sama szykuje internetowy spis studentów, a Zuckerberg wzorował się na serwisie Friendster. Wygrało wykonanie: tydzień pisania kodu i ponad 650 zarejestrowanych w kilka dni. Jeśli dzielisz się pomysłem z programistą albo agencją, zapisz w umowie, do kogo należy kod i efekt pracy.
Werdykt
„The Social Network” to film o przyjaźni, która nie przetrwała zderzenia z pieniędzmi, opowiedziany jak thriller sądowy. Fakty nagina bez skrupułów, co Sorkin sam przyznaje, a najmocniej obrywa Zuckerberg, którego pokazano jako chłopaka budującego Facebooka z urazy do byłej dziewczyny i dla prestiżu. Mechanizm, który pokazuje, jest jednak prawdziwy: dwie ugody, dziesiątki milionów dolarów i wspólnik, któremu udział stopniał w jednej emisji akcji. Po szesnastu latach nadal trzyma w napięciu, a przed seansem sequela to obowiązkowa powtórka.

Kino: 9/10. Lekcja dla firmy: 9/10.
Źródła
- thecrimson.com, start thefacebook.com (9.02.2004)
- thecrimson.com, pozew ConnectU przeciw Zuckerbergowi (13.09.2004)
- businessinsider.com, udziały Saverina i emisja z 2005 r. na podstawie dokumentów (15.05.2012)
- ca9.uscourts.gov, wyrok Sądu Apelacyjnego 9. Okręgu w sprawie ugody z Winklevossami (11.04.2011)
- cbsnews.com, bliźniacy przyjmują ugodę wartą 65 mln dol. (AP, 23.06.2011)
- cbsnews.com i jacquesmattheij.com, Zuckerberg o filmie na Startup School (transkrypcja)
- stanforddaily.com, relacja ze Startup School 2010
- csmonitor.com, Sorkin o prawdzie i zarzuty Slate’a
- fortune.com, recenzja Jessi Hempel (24.09.2010)
- lasvegasweekly.com, recenzja książki Mezricha, i npr.org, rozmowa z Mezrichem (2009)
- techcrunch.com, Oscary dla filmu
- boxofficemojo.com, budżet i wpływy z kin
- filmweb.pl i metacritic.com, dane filmu i oceny
- justwatch.com, dostępność filmu w serwisach w Polsce
- spidersweb.pl, „The Social Reckoning: W sieci konsekwencji” w kinach od 9 października 2026 r.
- Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 18) i Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795)
Stan na: 10.11.2026. Dostępność filmu w serwisach może się zmienić. Tekst nie jest poradą prawną. Zdjęcie główne: ilustracja AI, to nie jest kadr z filmu.





