czwartek, 19 listopada 2026
Rynki dane: TradingView
Wektor Biznesu · Kultura · 8 min czytania

„Zła krew”. Każdy myślał, że ktoś sprawdził

Reportaż Johna Carreyrou o Theranosie: 700 mln dol. od inwestorów, Walgreens i Safeway bez weryfikacji, 11 lat więzienia dla Holmes.

Prawie cztery lata temu, 18 listopada 2022 r., Elizabeth Holmes usłyszała wyrok 11 lat i 3 miesięcy więzienia za oszukanie inwestorów Theranosa. Tej jesieni znów jest o niej głośno, bo w amerykańskich kinach wszedł dokument nakręcony z jej udziałem. My wracamy do źródła: reportażu Johna Carreyrou „Zła krew”. To książka o tym, jak firma bez działającego produktu przekonała miliarderów i dwie wielkie sieci handlowe. I o tym, czego nikt po drodze nie sprawdził.

Pusta sala zarządu z białym stołem, czarne urządzenie, fiolka na próbkę i niepodpisane umowy z piórem
Ilustracja: AI, inspirowana tematem książki.

Książka w pigułce

  • Tytuł: „Zła krew”, w oryginale „Bad Blood: Secrets and Lies in a Silicon Valley Startup” (USA 2018).
  • Autor: John Carreyrou, przez 20 lat reporter „Wall Street Journal”, dwukrotny laureat Nagrody Pulitzera.
  • Polskie wydanie: Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2020, przekład Maria Jaszczurowska. Według serwisu Lubimyczytać 416 stron. Jest też e-book.
  • Nagrody: biznesowa książka roku 2018 „Financial Times” i McKinsey.
  • Na czym oparta: rozmowy z ponad 150 osobami, w tym z ponad 60 byłymi pracownikami Theranosa. Holmes odmówiła udziału.
  • Na ekranie: serial „Zepsuta krew” („The Dropout”, 2022) z Amandą Seyfried, według JustWatch (10.11.2026) w abonamencie Disney+. To nie jest ekranizacja tej książki.

Kropla krwi za 9 miliardów

Holmes założyła Theranos w 2003 r., gdy miała 19 lat i właśnie rzuciła studia na Stanfordzie. Obiecywała, że z kilku kropel krwi z palca da się zrobić dziesiątki badań, szybko i bez igły. Firma zebrała od inwestorów ponad 700 mln dol., a w szczycie wyceniano ją na ok. 9 mld dol. W radzie nadzorczej zasiadali byli sekretarze stanu George Shultz i Henry Kissinger, były szef Pentagonu William Perry i generał James Mattis.

Ciekawostka

George Shultz z rady nadzorczej Theranosa to dziadek Tylera Shultza, jednego z pracowników, którzy powiedzieli głośno, że coś jest nie tak. Dziadek długo stał po stronie Holmes, a nie wnuka.

Elizabeth Holmes przy stole konferencyjnym z Williamem Perrym i Ashtonem Carterem w Palo Alto w 2013 r.
Elizabeth Holmes (tyłem, w środku) na spotkaniu z byłym szefem Pentagonu Williamem Perrym, członkiem rady Theranosa (w głębi), i wiceministrem obrony Ashtonem Carterem (z prawej). Palo Alto, 17 kwietnia 2013 r. Fot. Glenn Fawcett / Departament Obrony USA, Wikimedia Commons, domena publiczna

Kłopot w tym, że urządzenie nie robiło tego, co obiecywano. Amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) ustaliła w 2018 r., że większość badań pacjentów Theranos wykonywał na zmodyfikowanych analizatorach innych producentów. Na 2014 r. firma prognozowała ponad 100 mln dol. przychodu. Zarobiła nieco ponad 100 tys.

700 mln dol.zebrał Theranos od inwestorów
9 mld dol.wyceny firmy w szczycie
100 mln dol.przychodu w prognozie na 2014 r.
100 tys. dol.tyle firma naprawdę zarobiła

Thriller bez jednego pościgu

Carreyrou zaczyna od sceny, która mogłaby otwierać kurs dla członków zarządów. Jest listopad 2006 r. Dyrektor finansowy Henry Mosley dowiaduje się od współzałożyciela firmy, że wyniki oglądane przez inwestorów na ekranie bywały nagrane wcześniej, bo urządzenie raz działało, a raz nie.

Theranos właśnie zebrał 32 mln dol. przy wycenie 165 mln i chwalił się umowami z koncernami farmaceutycznymi. Mosley żadnej z tych umów nie widział. Kiedy mówi Holmes, że w ten sposób wprowadzają inwestorów w błąd, jeszcze tego dnia traci pracę.

Dalej jest podobnie, tylko na coraz większą skalę. Carreyrou pisze sucho, po reportersku, bez ozdobników i bez psychologizowania. Postaci jest sporo i przez pierwsze rozdziały trzeba pilnować, kto jest kim. Naszym zdaniem warto, bo z tych drobnych scen składa się obraz firmy, w której wątpliwości traktowano jak nielojalność.

Z drobnych scen składa się obraz firmy, w której wątpliwości traktowano jak nielojalność.

Ostatnia część to kronika walki o publikację pierwszego tekstu w „Wall Street Journal”, z prawnikami Theranosa w roli głównej. Recenzent „Washington Free Beacon” zwraca uwagę, że Holmes próbowała zatrzymać artykuł, zwracając się wprost do Ruperta Murdocha, jednego z największych inwestorów swojej firmy.

John Carreyrou, autor reportażu Zła krew, uśmiechnięty, w szarej koszulce polo na tle okna
John Carreyrou, autor „Złej krwi”, w 2019 r. Fot. Kelly Writers House / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Walgreens i Safeway, czyli sprawdzanie na słowo

Najciekawsze dla Ciebie są rozdziały o partnerach. Sieć aptek Walgreens weszła w umowę w 2013 r. i otworzyła 41 punktów pobrań w Arizonie i Kalifornii. Według ustaleń „Wall Street Journal”, opisanych przez „Fortune”, badacze z Johns Hopkins, opłaceni przez Walgreens w 2011 r. do przetestowania urządzenia, nigdy go nie dostali.

Na procesie prokuratura pokazała raport z logo Pfizera, który zachwalał technologię. Napisano go w samym Theranosie. „Tego nie napisał Pfizer”, mówił przysięgłym prokurator Bob Leach.

Sieć supermarketów Safeway poszła jeszcze dalej i przygotowała w swoich sklepach ok. 800 punktów. Jej ówczesny prezes Steve Burd zeznał, że liczył na prosty efekt: klient czeka na wynik, więc w tym czasie robi zakupy. Umowę, którą „Wall Street Journal” szacował na 350 mln dol., rozwiązano w 2015 r. po serii niedotrzymanych terminów i wątpliwościach co do dokładności badań. Punkty służyły potem głównie do szczepień.

Carreyrou w rozmowie z NPR zwrócił uwagę na mechanizm, który łatwo przeoczyć. Walgreens wpuścił badania do sklepów bez porządnej weryfikacji. Potem członkowie rady i znani inwestorzy widzieli Theranosa w aptekach i zakładali, że skoro wielka sieć się zgodziła, to wszystko sprawdziła. Każdy ufał komuś, kto też tylko ufał.

Każdy ufał komuś, kto też tylko ufał.

Strach w laboratorium i ludzie, którzy nie odpuścili

Recenzenci zgodnie podkreślają atmosferę opisaną w książce: kto zadawał pytania, tracił pracę, a od reszty oczekiwano bezwzględnej lojalności. Mimo to znaleźli się pracownicy, którzy powiedzieli głośno, że coś jest nie tak.

Tyler Shultz, wnuk George’a Shultza, pracował w Theranosie od 2013 r. Najpierw zgłosił swoje wątpliwości Holmes, potem pod zmienionym nazwiskiem złożył skargę do władz stanu Nowy Jork.

Firma oskarżyła go o zdradę tajemnic i złamanie umowy o poufności, a jego rodzina wydała na prawników ponad 400 tys. dol. Dziadek przez długi czas stał po stronie Holmes. „Oszustwo nie jest tajemnicą handlową”, odpowiadał Shultz w „Wall Street Journal”.

Erika Cheung, była laborantka Theranosa, zawiadomiła federalnego regulatora laboratoriów (CMS), który zajął się firmą. Na procesie zeznała, że dane psujące kontrolę jakości często po prostu usuwano. Wykresy z 2014 r. pokazywały, że ok. jednej czwartej kontroli jakości kończyło się porażką.

Wcześniej próbowała alarmować wewnątrz firmy i nikt jej nie słuchał. Głównym źródłem Carreyrou był z kolei były dyrektor laboratorium, który zaczął z nim rozmawiać w lutym 2015 r.

Elizabeth Holmes w czarnym golfie na scenie konferencji technologicznej w 2014 r.
Elizabeth Holmes na konferencji TechCrunch Disrupt w San Francisco, 8 września 2014 r., rok przed pierwszymi tekstami „Wall Street Journal”. Fot. Kevin Krejci / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Ile w tym prawdy

Książka wyszła w maju 2018 r., zanim ruszył proces, więc sąd był dla niej surowym sprawdzianem. Wytrzymała go.

W styczniu 2022 r. ława przysięgłych uznała Holmes winną czterech zarzutów oszustwa wobec inwestorów. Od zarzutów dotyczących pacjentów ją uniewinniono i to rozróżnienie warto pamiętać. Sędzia Edward Davila skazał ją na 135 miesięcy więzienia, a stratę dziesięciu inwestorów wyliczył na 121 mln dol.

Ramesh „Sunny” Balwani, prawa ręka i partner Holmes, dostał 155 miesięcy i w jego sprawie sąd uznał też oszustwo wobec pacjentów.

  1. 2003Holmes zakłada Theranos, ma 19 lat.
  2. Maj 2018Wychodzi „Zła krew”, jeszcze przed procesem.
  3. Styczeń 2022Ława przysięgłych uznaje Holmes winną czterech zarzutów oszustwa wobec inwestorów.
  4. Luty 2025Sąd apelacyjny utrzymuje wyroki w całości.
  5. 22 lutego 2030Przewidywana data wyjścia Holmes z więzienia.

Oboje mają solidarnie oddać poszkodowanym 452 mln dol.: 125 mln Murdochowi, 40 mln Walgreens i 14,5 mln Safeway. W lutym 2025 r. sąd apelacyjny utrzymał wyroki w całości, a obietnice Theranosa nazwał „mirażem”.

Według amerykańskiego Biura Więziennictwa Holmes przebywa w obozie karnym w Bryan w Teksasie, a przewidywana data jej wyjścia to 22 lutego 2030 r. Na początku 2026 r. CNN informowało, że poprosiła prezydenta Trumpa o złagodzenie kary. W zwiastunie nowego dokumentu pytana, w którym momencie wszystko poszło nie tak, odpowiada: „Chciałabym wiedzieć”.

Jedyne, czego w „Złej krwi” brakuje, to głos samej Holmes. Odmówiła rozmowy i Carreyrou pisze o tym wprost już na pierwszych stronach.

Serial to inna historia

Jeśli wolisz ekran, jest „Zepsuta krew”, czyli „The Dropout” z 2022 r. Osiem odcinków, Amanda Seyfried jako Holmes, nagrodzona za tę rolę Emmy, i Naveen Andrews jako Balwani. Uwaga na tytuły: serial nie jest ekranizacją książki Carreyrou, tylko podcastu ABC News prowadzonego przez Rebeccę Jarvis.

Źródło: kanał Disney+ Polska w YouTube.

Polski ślad: sygnalista to już nie dobra wola

Gdyby Theranos działał dziś w Polsce, Shultz i Cheung mieliby ochronę ustawową. Od 25 września 2024 r. firmy zatrudniające co najmniej 50 osób muszą mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych, a liczbę pracujących sprawdza się na 1 stycznia albo 1 lipca. Mniejsze firmy mogą ją wprowadzić dobrowolnie.

Od 25 grudnia 2024 r. zgłoszenia z zewnątrz przyjmuje Rzecznik Praw Obywatelskich. Po roku RPO pisał, że zgłoszeń sygnalistów nie było bardzo dużo, i przekonywał, że taki system leży w interesie samych pracodawców.

Co z tego dla Ciebie

  1. Proś o dokument, nie o zapewnienie. Mosley słyszał o umowach z koncernami, ale nigdy ich nie zobaczył. Walgreens dostał raport z cudzym logo. Zanim podpiszesz dużą umowę z dostawcą albo partnerem, poproś o referencje, z którymi sam porozmawiasz, i o próbę na Twoich danych.
  2. Nie dziedzicz cudzego sprawdzania. Inwestorzy ufali Walgreens, a Walgreens ufał nazwiskom z rady. Logo znanego klienta na stronie dostawcy niczego nie dowodzi. Zadzwoń do tego klienta.
  3. Tajemnica handlowa nie zwalnia z pokazania, że produkt działa. Theranos zasłaniał się nią przed każdym, kto chciał zobaczyć urządzenie. Umowę o poufności możesz podpisać, ale test na własnych próbkach jest warunkiem, nie przywilejem.
  4. Osoba, która mówi „to nie działa”, chroni Twoje pieniądze. W Theranosie takich ludzi zwalniano albo straszono prawnikami, więc w końcu poszli do regulatora i do gazety. Nawet jeśli masz mniej niż 50 osób, ustal, do kogo pracownik może przyjść z problemem i co go za to nie spotka.
  5. Prognoza bez sprzedaży to życzenie. 100 mln dol. w planie i 100 tys. w kasie to różnica, którą widać w fakturach, nie w prezentacji. Gdy inwestujesz, kupujesz firmę albo wchodzisz w spółkę, zacznij od rzeczywistych przychodów.

Werdykt

„Zła krew” czyta się jak thriller, choć nie ma w niej ani jednego pościgu, a napięcie budują maile i niewygodne pytania. Bywa przegadana i wymaga cierpliwości przy liczbie postaci. Naszym zdaniem to jednak obowiązkowa lektura dla każdego, kto podpisuje umowy z partnerami albo w kogoś inwestuje.

Uczy, że największe oszustwa rzadko wyglądają podejrzanie. Zwykle mają świetną prezentację i partnera, który podobno wszystko sprawdził.

Plansza recenzji: Zła krew, John Carreyrou, Wydawnictwo Marginesy 2020. Lektura 9 na 10, lekcja dla firmy 10 na 10
Nasza ocena w skali od 1 do 10. W tle nasza ilustracja (AI).

Lektura: 9/10. Lekcja dla firmy: 10/10.

Źródła

  1. marginesy.com.pl, fragment polskiego wydania „Złej krwi” (prolog i rozdział 1)
  2. lubimyczytac.pl, dane polskiego wydania
  3. penguinrandomhouse.com, oryginalne wydanie, nagrody i biogram autora
  4. sec.gov, zarzuty SEC wobec Theranosa i Holmes (14.03.2018)
  5. NPR (mprnews.org), rozmowa z Johnem Carreyrou
  6. fortune.com, jak Walgreens sprawdzał Theranosa (2016)
  7. fortune.com, raport z logo Pfizera na procesie (2021)
  8. marketplace.org, zeznania szefów Safeway i Walgreens
  9. biopharmadive.com, koniec umowy z Safeway (2015)
  10. kqed.org i biospace.com, Tyler Shultz
  11. biospace.com, zeznania Eriki Cheung
  12. freebeacon.com i kirkusreviews.com, recenzje książki
  13. spidersweb.pl, wyrok dla Elizabeth Holmes
  14. nbcnews.com, restytucja 452 mln dol.
  15. localnewsmatters.org, wyrok sądu apelacyjnego (2025)
  16. bop.gov, wyszukiwarka osadzonych Federal Bureau of Prisons
  17. CNN (kvia.com), prośba o złagodzenie kary
  18. ABC News (goodmorningamerica.com), dokument „You Can See Everything”
  19. emmys.com i filmweb.pl, serial „Zepsuta krew”
  20. justwatch.com, dostępność serialu w Polsce
  21. bip.brpo.gov.pl i kpmg.com, ustawa o ochronie sygnalistów

Stan na: 10.11.2026. Dostępność serialu w serwisach i sytuacja prawna Elizabeth Holmes mogą się zmienić. Zdjęcie główne: ilustracja AI.

O autorze

Emil Sadowy

RedaktorProducent podcastuRealizacja obrazu i dźwięku

Redaktor Wektora Biznesu i producent podcastu, w którym przedsiębiorcy opowiadają, jak naprawdę wygląda prowadzenie firmy. Odpowiada też za realizację obrazu i dźwięku, więc każdą rozmowę zna od kamery, mikrofonu i montażu. W tekstach szuka tego samego co w podcaście: konkretu, liczb i historii, z których da się coś wyciągnąć dla własnej firmy.