Jajka Fabergé: marka, która przeżyła carów
50 jaj dla dwóch carów, 7 zaginionych i nazwisko, które przez dekady sprzedawało perfumy. Jak luksus żyje bez założycieli.
Na Wielkanoc 1885 r. car Aleksander III podarował żonie jajko w białej emalii, które kryło złote żółtko, a w nim złotą kurkę. Do 1916 r. firma Fabergé zrobiła dla dwóch carów pięćdziesiąt takich prezentów, a samo nazwisko przeżyło upadek caratu, perfumy, koncern kosmetyczny i kilku kolejnych właścicieli. Sprawdziliśmy, jak marka luksusowa żyje bez swoich założycieli. To nie jest relacja z wizyty w muzeum: opieramy się na komunikatach spółek, informacjach muzeów, depeszach PAP i prasie aukcyjnej.
W skrócie
- Jajka: w latach 1885–1916 Fabergé dostarczył carom 50 jaj cesarskich. Zachowały się 43, siedem uznaje się za zaginione. Tylko siedem jest w rękach prywatnych.
- Marka: po 1917 r. rodzina straciła firmę, a w USA jej nazwisko trafiło na perfumy. Od 2007 r. marka znów sprzedaje biżuterię, w 2025 r. kupiła ją za 50 mln dolarów amerykańska SMG Capital.
- Rekord: Zimowe Jajo z 1913 r. sprzedano w grudniu 2025 r. w Londynie za 22,9 mln funtów. Po upadku caratu londyński antykwariusz kupił je za 450 funtów.
Prezent, który co roku musiał zaskoczyć
Rodzinną firmę jubilerską założył w Petersburgu w 1842 r. Gustav Fabergé. Rozgłos zdobyła za jego syna, Petera Carla (1846–1920). To u niego Aleksander III zamówił w 1885 r. wielkanocny prezent dla żony, carycy Marii Fiodorowny, urodzonej jako duńska księżniczka Dagmara.
Pierwsze jajko ma ok. 6,5 cm wysokości. Biała emalia udaje skorupkę, a po otwarciu widać żółtko z matowego złota. W żółtku siedzi złota kurka z rubinowymi oczkami, a w kurce była jeszcze miniatura carskiej korony z maleńkim rubinowym wisiorkiem. Kurka przetrwała, korona i wisiorek zaginęły.
Po Aleksandrze III zamówienia przejął jego syn Mikołaj II i obdarowywał już dwie kobiety: żonę Aleksandrę i matkę. Każde jajko kryło niespodziankę, a według „The Art Newspaper” praca nad jednym zajmowała większą część roku. Jajo z kratą różaną z 1907 r. kosztowało cara, jak podaje Walters Art Museum za fakturą Fabergé, 8300 rubli.

Pięćdziesiąt zamówień, siedem zagadek
Z 50 jaj cesarskich zachowały się 43, a siedem uważa się za zaginione od 1917 r. Dziewięć należy do kolekcji Wiktora Wekselberga, trzy do brytyjskiej Royal Collection, a pięć według magazynu „Apollo” pokazuje Virginia Museum of Fine Arts w Richmond. W rękach prywatnych jest dziś tylko siedem.
Sama lista wciąż się zmienia. Jak opisuje dziś firma Fabergé, w 1997 r. Christie’s wydał katalog jaj cesarskich oparty między innymi na oryginalnych fakturach. Kolekcja Forbesów, której przypisywano tuzin takich jaj, miała ich odtąd dziewięć.
Najbardziej filmową historię ma jajko z 1887 r. ze złotym zegarkiem w środku. Po upadku caratu odebrano je rodzinie carskiej, a ostatni ślad w dokumentach pochodzi z 1922 r. Jak opisał „Apollo”, ponad dziewięćdziesiąt lat później okazało się, że ma je handlarz złomem ze Środkowego Zachodu USA, który kupił je jako złoto do przetopienia.
Po lekturze artykułu w „The Telegraph” poleciał z dokumentami do londyńskiego antykwariatu Wartski. Jajko trafiło do prywatnego kolekcjonera, a jego wartość szacowano na ok. 20 mln funtów.

Po 1917 r.: jajka bez carów, firma bez rodziny
Carskie jajka przejęło państwo, a bolszewicy zajęli też warsztaty Fabergé. Źródła podają różne lata samej nacjonalizacji, od 1917 do 1919 r. Rodzina wyjechała z Rosji, a Carl Fabergé zmarł w 1920 r. w Szwajcarii.
Władza sowiecka traktowała carskie skarby jak towar na eksport. Jajka sprzedawano za granicę, często tanio, a wiele z nich trafiło do Ameryki przez Armanda Hammera, przedsiębiorcę robiącego interesy w ZSRR. Synowie Carla, Eugène i Alexander, prowadzili w Paryżu małą firmę Fabergé & Cie. Strona marki podaje, że swoje nowe wyroby sygnowali „Fabergé Paris”, żeby nikt ich nie pomylił z dawnymi.

Nazwisko na flakonie perfum
Po II wojnie światowej rodzina odkryła, że w Stanach Zjednoczonych firma Sama Rubina o nazwie Fabergé Inc. sprzedaje perfumy. Według relacji obecnego właściciela marki w 1951 r. Fabergé poszli na ugodę, bo nie było ich stać na wieloletni proces. Dostali 25 tys. dolarów, a Rubin mógł odtąd stawiać ich nazwisko tylko na perfumach. Rodzina nie wiedziała, że już w 1946 r. zarejestrował w USA znak Fabergé również dla biżuterii.
Przez następne dekady nazwa kojarzyła się wielu Amerykanom z kosmetykami, choćby z wodą kolońską Brut. W 1989 r. Unilever kupił Fabergé Inc., która miała już w portfelu Elizabeth Arden, za 1,55 mld dolarów. Koncern udzielał licencji na nazwę dla kolejnych grup towarów. „The Moscow Times” pisał, że sprzedawał pod nią także męskie dezodoranty.
Nazwisko jubilerów carskiego dworu przez lata trafiało na wodę kolońską Brut, a według „The Moscow Times” także na męskie dezodoranty. Z jajkami nie miały one nic wspólnego.
Powrót do biżuterii i trzech właścicieli w 18 lat
W styczniu 2007 r. fundusz Pallinghurst Resources Briana Gilbertsona przejął od Unilevera wszystkie znaki, licencje i prawa związane z marką. Według dokumentów sądowych opisanych przez „The Moscow Times” zapłacił 38 mln dolarów. Do Rady Dziedzictwa nowej spółki zaproszono członków rodziny, w tym prawnuczkę Carla, Tatianę Fabergé. W 2009 r. w Genewie ruszył pierwszy butik Fabergé od 1917 r.
Ten sam dziennik opisał w 2011 r. spór: Renova Wiktora Wekselberga pozwała w 2008 r. Gilbertsona, który według materiałów sprawy zarządzał też jej pieniędzmi i sam zaproponował kupno marki. Jak spór się skończył, nie udało nam się ustalić.
Potem Fabergé przeszło do Gemfields, spółki wydobywającej szmaragdy i rubiny. Magazyn branżowy JCK wycenił transakcję na 142 mln dolarów w akcjach i pisał za „Financial Times”, że od 2008 r. marka straciła 70 mln dolarów. W sierpniu 2025 r. Gemfields sprzedał ją amerykańskiej SMG Capital, należącej do Siergieja Mosunowa, za 50 mln dolarów: 45 mln przy zamknięciu, resztę w opłatach równych 8 proc. przychodów marki. Według sprawozdania Gemfields aktywa netto Fabergé na koniec 2024 r. były warte 50,3 mln dolarów, a strata po opodatkowaniu wyniosła w tamtym roku 11,3 mln dolarów.
- 1842Gustav Fabergé zakłada w Petersburgu rodzinną firmę jubilerską.
- 1885Pierwsze jajko cesarskie, prezent Aleksandra III dla carycy Marii Fiodorowny.
- 1917Upadek caratu, rodzina traci firmę.
- 1951Ugoda z Samem Rubinem, nazwisko Fabergé zostaje na perfumach.
- 1989Unilever kupuje Fabergé Inc.
- 2007Pallinghurst Resources przejmuje markę od Unilevera.
- 2009W Genewie rusza pierwszy butik Fabergé od 1917 r.
- Sierpień 2025Gemfields sprzedaje markę SMG Capital za 50 mln dolarów.
Rzadkość, która drożeje z każdą aukcją
Zimowe Jajo Mikołaj II zamówił w 1913 r. dla matki. Projekt przygotowała Alma Pihl, jedna z nielicznych kobiet wśród projektantów Fabergé. Jajo jest z kryształu górskiego, ma ok. 4,5 tys. diamentów, a w środku kryje platynowy koszyczek z kwiatami z kwarcu. Car zapłacił za nie, jak podaje „The Art Newspaper”, 24 600 rubli.
Po upadku caratu Wartski kupił je za 450 funtów. W 1975 r. jajo zniknęło z widoku, a w 1994 r. wróciło na aukcję Christie’s w Genewie i pobiło rekord Fabergé kwotą ponad 7 mln franków szwajcarskich. W 2002 r. w Nowym Jorku osiągnęło 9,6 mln dolarów. W 2007 r. rekord odebrało mu jajko Rothschildów, zrobione dla bankierskiej rodziny, a nie dla cara, sprzedane za 8,9 mln funtów.
2 grudnia 2025 r. Zimowe Jajo wróciło do Christie’s, tym razem w Londynie, i z prowizją osiągnęło 22,9 mln funtów, według serwisu XYZ ok. 110,5 mln zł. Margo Oganesian, szefowa działu Fabergé w Christie’s, nazwała je „Mona Lisą sztuki dekoracyjnej”.
Kolekcja Wekselberga i muzeum nad Fontanką
W 2004 r. rodzina Forbesów zapowiedziała sprzedaż swojej kolekcji Fabergé na aukcji Sotheby’s w Nowym Jorku. Zanim do niej doszło, całość kupił Wiktor Wekselberg: dziewięć jaj cesarskich i ok. 180 innych przedmiotów. Ceny nie ujawniono. Osoba bliska transakcji mówiła „The Moscow Times” o ponad 90 mln dolarów.
W kolekcji są między innymi pierwsze jajko z kurką i jajko koronacyjne z miniaturową złotą karetą. Muzeum Fabergé otwarto 19 listopada 2013 r. w pałacu Szuwałowów nad Fontanką w Petersburgu. Według PAP oprócz jaj pokazuje ponad 4 tys. dzieł sztuki rosyjskiej.
Co z tego dla Ciebie
- Zarejestruj znak, zanim zrobi to ktoś inny. Rubin zastrzegł nazwę Fabergé także dla biżuterii, a rodzinie została ugoda na 25 tys. dolarów. Biżuteria Fabergé wróciła do sprzedaży dopiero w 2009 r., a rodzina tylko jako doradcy. Jeśli firma nosi Twoje nazwisko, sprawdź w Urzędzie Patentowym, czy znak jest zarejestrowany, na kogo i dla jakich towarów.
- Słynna nazwa nie gwarantuje zysku. W 2024 r. Fabergé miało 11,3 mln dolarów straty, a rok później zmieniło właściciela za kwotę zbliżoną do wartości aktywów netto. Marka bez sprzedaży, która ją utrzymuje, jest warta tyle, ile ktoś zechce zapłacić.
- Rzadkość ma wartość, gdy da się ją udowodnić. Pięćdziesiąt jaj dla dwóch klientów to seria nie do powtórzenia, ale o tym, które jajko jest cesarskie, rozstrzygnęły faktury. Przechowuj projekty, faktury i zdjęcia swoich realizacji. Za kilkanaście lat mogą być warte więcej niż katalog.
- Marka oderwana od założycieli potrzebuje ich historii. Dezodoranty pod nazwą Fabergé nie miały nic wspólnego z jajkami. Kiedy nowi właściciele chcieli wrócić do luksusu, zaczęli od zaproszenia rodziny i od biżuterii. Jeśli kiedyś sprzedasz firmę, pomyśl, kto po Tobie opowie, skąd się wzięła.
Jeśli chcesz zobaczyć jajka Fabergé
Muzeum Fabergé w Petersburgu ma dziewięć jaj cesarskich, ale MSZ od marca 2022 r. odradza wszelkie podróże do Rosji.
Praktycznie: Virginia Museum of Fine Arts, 200 N Arthur Ashe Boulevard, Richmond (Wirginia, USA). Otwarte 365 dni w roku: w poniedziałki, wtorki, soboty i niedziele 10–17, od środy do piątku 10–21. Wstęp ogólny jest bezpłatny.
Trwa rozbudowa i część galerii jest zamknięta. 10 listopada 2026 r. galerii Fabergé nie było na liście zamkniętych, ale przed wyjazdem sprawdź stronę muzeum. Pojedyncze jaja cesarskie mają też Walters Art Museum w Baltimore i Cleveland Museum of Art.
Źródła
- dzieje.pl, depesza PAP o otwarciu Muzeum Fabergé w Petersburgu (2013)
- forbes.pl, „Bezcenne jaja Fabergé”
- xyz.pl, rekord Zimowego Jaja (grudzień 2025)
- theartnewspaper.com, sprzedaż Zimowego Jaja za 22,9 mln funtów (03.12.2025)
- smithsonianmag.com, historia i rekordy Zimowego Jaja (2025)
- apollo-magazine.com, odnalezienie Trzeciego Jaja Cesarskiego (2014)
- faberge.com, wspomnienie o Tatianie Fabergé i historia marki
- swissinfo.ch, otwarcie butiku w Genewie (2009)
- themoscowtimes.com, zakup kolekcji Forbesów (2004)
- themoscowtimes.com, spór o markę Fabergé (2011)
- jckonline.com, przejęcie Fabergé przez Gemfields
- benchpeg.com, komunikat Gemfields o sprzedaży Fabergé Limited (11.08.2025)
- investegate.co.uk, komunikat Gemfields o zamknięciu sprzedaży (01.09.2025)
- Walters Art Museum, opis Jaja z kratą różaną (przez Wikimedia Commons)
- gov.pl, MSZ, ostrzeżenie przed podróżami do Rosji
- vmfa.museum, godziny otwarcia i wstęp (stan na 10.11.2026)
Stan na: 10.11.2026. Tekst nie jest relacją z wizyty w muzeum. Kwoty historyczne są nominalne. Godziny otwarcia mogą się zmienić, sprawdź je przed wyjazdem na stronie muzeum. Zdjęcie główne: ilustracja AI.





