czwartek, 19 listopada 2026
Rynki dane: TradingView
Wektor Biznesu · Finanse · 8 min czytania

Co czwarta firma odkłada inwestycje. A Twoja?

Jak policzyć, czy inwestycja się obroni.

W drugim kwartale inwestycje w polskiej gospodarce wzrosły o 8,4 proc., a zyski firm badanych przez GUS o blisko 30 proc. Mimo to w październikowej ankiecie GUS co czwarta firma budowlana i co czwarta hurtownia zapowiada, że przez koszt i dostępność finansowania odłoży inwestycje na rok. Zanim dołączysz do tej grupy albo na przekór nastrojom kupisz maszynę, zrób jeden prosty rachunek.

Nowa maszyna owinięta w folię ochronną na palecie czeka na montaż w starej hali małego zakładu metalowego, obok używane tokarki

W skrócie

  • GUS podał 22 października, że koniunktura pogorszyła się lub stanęła w miejscu we wszystkich ośmiu badanych sektorach. Odłożenie inwestycji z powodu warunków finansowania zapowiada od 21,4 proc. firm transportowych do 25,2 proc. budowlanych.
  • Według PIE w październiku inwestowało tylko 34 proc. firm. Najczęstszy powód wstrzymania to jednak brak potrzeby (48 proc.), a nie brak pieniędzy (18 proc.). Wśród mikrofirm brak możliwości finansowych wskazało 24 proc.
  • Pieniądz nie jest dziś droższy niż rok temu: stopa NBP wynosi 3,75 proc., a nowe kredyty dla firm kosztowały w sierpniu średnio 5,70 proc. wobec 7,00 proc. rok wcześniej. O decyzji powinien przesądzić rachunek: ile inwestycja zarabia albo oszczędza miesięcznie w porównaniu z ratą.

Gospodarka rośnie, a firmy patrzą w sufit

Twarde liczby wyglądają dobrze. Według wstępnego szacunku GUS produkt krajowy brutto wzrósł w drugim kwartale o 3,9 proc. rok do roku, a nakłady brutto na środki trwałe, czyli wydatki na budynki, maszyny i pojazdy, o 8,4 proc. Kwartał wcześniej było to zaledwie 2,4 proc. Stopa inwestycji, czyli udział tych nakładów w PKB, podniosła się do 16,1 proc. z 15,1 proc. rok wcześniej.

Firmy też zarabiają. W pierwszym półroczu wynik finansowy brutto przedsiębiorstw badanych przez GUS był o 29,1 proc. wyższy niż rok wcześniej. Przychody urosły o 7,1 proc., koszty o 5,9 proc., a nakłady inwestycyjne tych firm o 13,7 proc., po spadku o 1,2 proc. rok wcześniej.

Nastroje mówią coś innego. W badaniu koniunktury GUS za październik wskaźniki we wszystkich ośmiu sektorach pogorszyły się albo ustabilizowały. Przetwórstwo przemysłowe zjechało z minus 5,8 do minus 6,6 pkt, budownictwo straciło ponad dwa punkty i ma minus 4,2 pkt, a hotele i gastronomia spadły z plus 3,3 na minus 0,2 pkt. Ujemna liczba nie oznacza spadku produkcji. Oznacza, że pesymistów jest więcej niż optymistów. Najlepiej oceniają sytuację finanse i ubezpieczenia, z wynikiem plus 29,4 pkt.

Polski Instytut Ekonomiczny widzi to samo z innej strony. Jego Miesięczny Indeks Koniunktury wzrósł w październiku do 102,4 pkt, czyli ponad poziom neutralny 100 pkt, ale duże firmy mają 108,8 pkt, a małe i mikro odpowiednio 90,1 i 90,3 pkt. Inwestycje są najsłabszym z siedmiu składników indeksu: 76,4 pkt, o 17,8 pkt mniej niż rok temu.

Kto odkłada i dlaczego

W październiku GUS zadał firmom dodatkowe pytanie: czy zmiany w warunkach finansowania, czyli koszt i dostępność kredytu, kredyt kupiecki i odroczone płatności, zmienią Wasze decyzje w najbliższych 12 miesiącach? Odłożenie inwestycji zapowiedziało 25,2 proc. firm budowlanych, 25,1 proc. hurtowni, 23,2 proc. hoteli i restauracji, 22,5 proc. sklepów, 22,0 proc. zakładów przemysłowych i 21,4 proc. firm transportowych. Przyspieszenie inwestycji zapowiada, zależnie od branży, ledwie 2,3 do 5,1 proc. firm.

Jest jedno zastrzeżenie, o którym media zwykle nie piszą. Ponad 70 proc. firm w każdej branży odpowiedziało „nie mam zdania”. Te 22–25 proc. to więc deklaracja ryzyka, a nie lista wstrzymanych projektów. Od 17,5 do 25,0 proc. firm spodziewa się też, że z tego samego powodu ograniczy zatrudnienie.

Co ciekawe, koszt pieniądza nie jest na szczycie listy zmartwień. Na pytanie o czynniki, które podniosą koszty w najbliższym kwartale, ceny energii i paliw wskazało od 88,2 do 92,0 proc. firm, koszty zatrudnienia od 65,6 do 78,2 proc., a koszty finansowania od 32,6 do 45,3 proc. Najbardziej boli to budownictwo (45,3 proc.) i transport (42,1 proc.), czyli branże, które kupują drogi sprzęt na kredyt albo w leasingu.

Dane PIE pokazują, co naprawdę trzyma firmy w miejscu. W październiku wydatki inwestycyjne poniosło 34 proc. badanych przedsiębiorstw. Wśród pozostałych 66 proc. najczęstszy powód to brak potrzeby: tak odpowiedziało 48 proc. Na brak możliwości finansowych wskazało 18 proc. W mikrofirmach ten odsetek rośnie do 24 proc., a inwestowało tylko 26 proc. z nich. Wśród dużych i średnich firm inwestowało 46 proc.

Na liście barier PIE koszty finansowania są dopiero szóste, z 26 proc. wskazań. Na szczycie są koszty pracownicze i niepewność sytuacji gospodarczej, po 62 proc., oraz ceny energii, 61 proc. W transporcie i logistyce na niepewność narzeka 72 proc. firm. Innymi słowy: większość firm nie odkłada inwestycji dlatego, że bank odmówił. Odkłada, bo nie wie, ile za rok zapłaci za prąd i ludzi.

Ile dziś kosztuje pieniądz

Rada Polityki Pieniężnej zostawiła 7 października stopę referencyjną na 3,75 proc., a lombardową na 4,25 proc. To poziom z marca. Następne posiedzenie, 3–4 listopada, będzie ważniejsze niż zwykle, bo Rada dostanie nową projekcję inflacji i PKB.

Kredyt dla firm już staniał. Według danych NBP za sierpień średnie oprocentowanie nowo udzielonych kredytów dla przedsiębiorstw wyniosło 5,70 proc., wobec 7,00 proc. rok wcześniej. Mimo to od stycznia do sierpnia banki pożyczyły firmom 102,6 mld zł, o 2,1 proc. mniej niż rok wcześniej. Pieniądze są, chętnych mniej.

Banki o tych chętnych zabiegają. W ankiecie NBP o rynku kredytowym za drugi kwartał banki zgłosiły, że złagodziły kryteria udzielania kredytów przedsiębiorstwom, najmocniej małym i średnim: procent netto wyniósł 38 proc. dla kredytów krótkoterminowych i 42 proc. dla długoterminowych. Obniżały marże (44 proc. netto), podnosiły maksymalne kwoty, łagodziły wymagania co do zabezpieczeń i wydłużały okres kredytowania. Powód podały wprost: konkurencja o klienta.

Leasing też nie stanął. Według Związku Polskiego Leasingu firmy leasingowe sfinansowały w pierwszym półroczu inwestycje warte 61,9 mld zł. Rok wcześniej było to 56,8 mld zł, czyli rynek urósł o 8,9 proc. Finansowanie pojazdów ciężkich wzrosło o 25,5 proc., a maszyn i urządzeń tylko o 1,7 proc. Branża podtrzymuje prognozę 129,5 mld zł na cały rok. Ciężarówki kupuje się więc chętnie, maszyny do hali ostrożnie.

Rachunek na jednej kartce

Załóżmy, że chcesz kupić maszynę albo linię za 300 tys. zł i spłacać ją przez 5 lat w równych ratach. Przy oprocentowaniu 6 proc. rata wynosi około 5 800 zł miesięcznie, a odsetki przez cały okres około 48 tys. zł. Przy 7 proc. rata to około 5 940 zł, a przy 8 proc. około 6 080 zł. Różnica między 6 a 8 proc. to około 280 zł miesięcznie i około 17 tys. zł przez pięć lat. To nasz własny przykład, bez prowizji i ubezpieczeń, ale skala jest prawdziwa.

Wniosek jest prosty. Podwyżka stóp o jeden czy dwa punkty rzadko przesądza o sensie inwestycji. Przesądza to, czy maszyna co miesiąc zarobi albo zaoszczędzi te 6 tys. zł. Jeśli zarobi 9 tys., obroni się przy każdej stopie z tej tabeli. Jeśli zarobi 5 tys., nie obroni się nawet przy 6 proc.

Dlatego zanim spojrzysz na ofertę banku, odpowiedz sobie na trzy pytania. Po pierwsze: co konkretnie zmieni się w miesięcznym rachunku? Więcej sprzedaży, mniej godzin pracy, mniejszy rachunek za prąd. Skoro ponad 88 proc. firm spodziewa się wzrostu cen energii, inwestycja, która obniża zużycie, ma dziś najłatwiej policzalny zwrot. Po drugie: co się stanie w gorszym scenariuszu, gdy sprzedaż spadnie o 15 proc., a rata wzrośnie o kilkaset złotych? Po trzecie: co się stanie, gdy nie zainwestujesz? Stara maszyna też kosztuje: awariami, przestojami i klientem, który odejdzie do konkurenta z nowszym sprzętem.

Co z tego dla Ciebie

  1. Policz ratę przy trzech poziomach oprocentowania: dzisiejszym, o 1 i o 2 punkty wyższym. Jeśli różnica nie zmienia decyzji, przestań patrzeć na RPP i patrz na zamówienia.
  2. Rozdziel „nie potrzebuję” od „boję się”. Według PIE połowa firm nie inwestuje, bo nie ma potrzeby, i to jest w porządku. Jeśli jednak potrzeba jest, a hamuje Cię tylko niepewność, wypisz, co konkretnie musiałoby się wydarzyć, żebyś ruszył, i z jaką datą.
  3. Poproś o oferty teraz, przed posiedzeniem RPP 3–4 listopada. Banki w ankiecie NBP same przyznają, że łagodzą kryteria i obniżają marże dla małych firm. Weź dwie oferty kredytu i jedną leasingu, porównaj całkowity koszt, nie tylko ratę.
  4. Zacznij od inwestycji, które tną koszt, którego wzrostu boisz się najbardziej. U większości firm to energia i praca, a nie odsetki. Zwrot z oszczędności jest pewniejszy niż zwrot z nowej sprzedaży.
  5. Jeśli odkładasz, zapisz w kalendarzu termin powrotu do tematu, na przykład po listopadowej projekcji NBP. Odkładanie bez daty zamienia się w odkładanie na zawsze, a stara maszyna nie czeka na lepszą koniunkturę.

Źródła

  1. GUS, „Koniunktura gospodarcza – październik 2026 r.”, 22.10.2026: stat.gov.pl
  2. PIE, „Miesięczny Indeks Koniunktury – październik 2026”: pie.net.pl
  3. GUS, „Wstępny szacunek produktu krajowego brutto w 2 kwartale 2026 r.”, 31.08.2026: stat.gov.pl
  4. GUS, „Wyniki finansowe przedsiębiorstw niefinansowych w 1 półroczu 2026 r. (wyniki wstępne)”, 24.08.2026: stat.gov.pl
  5. NBP, „Sytuacja na rynku kredytowym, III kwartał 2026” (ankieta): nbp.pl
  6. NBP, decyzje RPP: nbp.pl; omówienie decyzji z 7.10.2026: interia.pl
  7. PAP Biznes za NBP, oprocentowanie i wartość kredytów dla firm w sierpniu 2026: wgospodarce.pl
  8. Związek Polskiego Leasingu, wyniki za 1 półrocze 2026: bank.pl, parkiet.com
  9. PAP, omówienie badania GUS, 22.10.2026: portalsamorzadowy.pl
  10. Harmonogram posiedzeń RPP w 2026 r.: kreddo.pl

Stan na: 23.10.2026. Tekst nie jest poradą prawną ani inwestycyjną.

O autorze

Emil Sadowy

RedaktorProducent podcastuRealizacja obrazu i dźwięku

Redaktor Wektora Biznesu i producent podcastu, w którym przedsiębiorcy opowiadają, jak naprawdę wygląda prowadzenie firmy. Odpowiada też za realizację obrazu i dźwięku, więc każdą rozmowę zna od kamery, mikrofonu i montażu. W tekstach szuka tego samego co w podcaście: konkretu, liczb i historii, z których da się coś wyciągnąć dla własnej firmy.