Obraz za 22 mln zł i koszty, których nie widać
Rekordy polskich aukcji biją Malczewski i Abakanowicz. Do ceny z młotka dochodzi 20% opłaty, a nabywcę znajduje mniej więcej co drugi obiekt.
Najdroższy obraz sprzedany na polskiej aukcji przez dwa i pół roku nie mógł trafić do nabywcy, bo zajęła się nim prokuratura. Gdy w czerwcu 2025 r. „Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego wróciła pod młotek, poszła za 22,2 mln zł. Sprawdziliśmy, ile naprawdę kosztuje zakup na aukcji i co może pójść nie tak. To nie jest relacja z sali aukcyjnej ani porada inwestycyjna: opisujemy rynek na podstawie danych GUS, regulaminów domów aukcyjnych, ustawy i depesz PAP.
W skrócie
- Rekordy: „Rzeczywistość” Malczewskiego za 22,2 mln zł (DESA Unicum, 2025), „Bambini” Magdaleny Abakanowicz za 16,13 mln zł (Polswiss Art, 2026), „Japonka” Józefa Pankiewicza za 13,2 mln zł (DESA Unicum, 2026).
- Rynek: według GUS w 2025 r. sprzedano w Polsce dzieła sztuki i antyki za 544,6 mln zł, o 17,1% mniej niż rok wcześniej. Dwie trzecie tej kwoty przeszło przez aukcje.
- Koszty i ryzyka: do ceny z młotka największe domy doliczają 20%, czasem także opłatę dla twórcy albo jego spadkobierców. Według portalu Artinfo.pl nabywcę znajduje mniej więcej co drugi wystawiony obiekt.
Rekord, który czekał dwa i pół roku
Malczewski namalował „Rzeczywistość” w 1908 r. Ostatni raz pokazano ją publicznie w 1926 r. we Lwowie, potem przez dekady znano ją tylko z czarno-białego zdjęcia.
Według ustaleń prokuratury, które przekazała PAP, obraz wystawiono w grudniu 2021 r. na sprzedaż w niemieckiej wersji serwisu eBay. Posiadacz mówił, że płótno należało do jego babci, która w 1954 r. wyjechała z Polski do RFN. W lutym 2022 r. kupiła je polska spółka.
8 grudnia 2022 r. DESA Unicum wylicytowała obraz za 17 mln zł, a z opłatą aukcyjną za 20,4 mln zł. Sprzedaż była tylko warunkowa. Kilkanaście dni wcześniej do domu aukcyjnego weszli policjanci z prokuratorem i zabezpieczyli płótno, bo ministerstwo kultury podejrzewało nielegalny wywóz z kraju w latach 50.
Śledztwo umorzono w czerwcu 2024 r., w części dotyczącej wywozu z powodu przedawnienia. W marcu 2025 r. DESA odzyskała obraz. Muzeum Narodowe w Warszawie zgłosiło chęć skorzystania z prawa pierwokupu, ale ostatecznie się wycofało.

12 czerwca 2025 r. licytacja ruszyła od 17 mln zł i zatrzymała się na 18,5 mln zł. Po doliczeniu 20% opłaty kupujący zapłacił 22,2 mln zł. To najwyższa cena w historii polskiego rynku aukcyjnego.
- 1908Jacek Malczewski maluje „Rzeczywistość”.
- Grudzień 2021Obraz trafia na sprzedaż w niemieckiej wersji serwisu eBay.
- 8 grudnia 2022Licytacja w DESA Unicum: 20,4 mln zł z opłatą, ale sprzedaż tylko warunkowa.
- Czerwiec 2024Umorzenie śledztwa.
- Marzec 2025DESA Unicum odzyskuje obraz.
- 12 czerwca 2025Sprzedaż za 22,2 mln zł, rekord polskiego rynku aukcyjnego.
Kto jeszcze jest w czołówce
Jeszcze kilka lat temu rekordy były wyraźnie niższe. W grudniu 2020 r. najdroższym obrazem sprzedanym w Polsce było „M22” Wojciecha Fangora za 7,4 mln zł. Pod koniec listopada 2021 r. DESA Unicum sprzedała „Dwie mężatki” Andrzeja Wróblewskiego z 1949 r. za 13,44 mln zł z opłatą. Był to wtedy rekord zarówno dla obrazu, jak i dla dzieła sztuki w ogóle.
Wysoko stoi też rzeźba. „Bambini” Magdaleny Abakanowicz, grupa 83 betonowych figur dzieci z lat 1998–1999, przeszły przez Polswiss Art dwa razy: w grudniu 2021 r. za ok. 13,6 mln zł z opłatami, a 2 czerwca 2026 r. za 16,13 mln zł. To najdroższe dzieło współczesnego polskiego artysty.
18 czerwca 2026 r. DESA Unicum sprzedała „Japonkę” Józefa Pankiewicza za 13,2 mln zł. Poprzedni rekord artysty, z marca tego samego roku, wynosił 3,72 mln zł, więc skok był ponad trzykrotny.
Pankiewicz namalował trzy wersje „Japonki”, na których jego żona Wanda stoi tyłem, w kimonie. Jedna jest w Muzeum Narodowym w Krakowie, druga zaginęła, a trzecia przez dekady pozostawała w prywatnych zbiorach.

Ile wart jest cały rynek
Najpewniejsze liczby podaje GUS. W 2025 r. w Polsce sprzedano dzieła sztuki i antyki za 544,6 mln zł, a rok wcześniej za 656,9 mln zł. Malarstwo dało 81,4% obrotu.
Przez aukcje przeszło 363,9 mln zł, czyli dwie trzecie całości, w tym 55 mln zł przez aukcje internetowe. To rynek mocno warszawski: na województwo mazowieckie przypadło 78,3% sprzedaży.
Branżowy portal Artinfo.pl liczy tylko aukcje. Według jego raportu, który opisała PAP, w 2025 r. wylicytowano dzieła za 427 mln zł, ok. 5% mniej niż rok wcześniej. Ponad połowę rynku ma DESA Unicum, za nią są Polswiss Art, Sopocki Dom Aukcyjny i Agra-Art. Liczb GUS i Artinfo nie zestawiamy w jednym szeregu, bo każde z tych źródeł mierzy coś innego.
Cena z młotka to nie cena na fakturze
Kwota, przy której aukcjoner opuszcza młotek, to dopiero początek rachunku. Przeczytaliśmy regulaminy DESA Unicum, Agra-Art i Polswiss Art. Każdy z tych domów dolicza kupującemu opłatę aukcyjną w wysokości 20% ceny wylicytowanej, z VAT w środku.
Druga pozycja to droit de suite, czyli wynagrodzenie dla twórcy albo jego spadkobierców za odsprzedaż oryginału. Należy się, dopóki trwają autorskie prawa majątkowe, a te gasną 70 lat po śmierci artysty.
Stawki zapisano w art. 19 ustawy o prawie autorskim: 5% od części ceny do 50 tys. euro, potem malejące procenty od kolejnych progów, łącznie nie więcej niż 12,5 tys. euro. Ustawa nakłada obowiązek zapłaty na sprzedawcę. Trzy regulaminy, które czytaliśmy, doliczają jednak tę opłatę do rachunku kupującego, a w katalogu oznaczają takie obiekty osobnym znakiem.
Prosty przykład: praca żyjącego malarza wylicytowana w DESA Unicum za 100 tys. zł kosztuje kupującego 120 tys. zł, a z droit de suite ok. 125 tys. zł. Przy dziełach artystów zmarłych ponad 70 lat temu ta druga pozycja znika.
„Bambini” Magdaleny Abakanowicz to grupa 83 betonowych figur dzieci. Ta sama rzeźba przeszła przez Polswiss Art dwa razy: w grudniu 2021 r. i 2 czerwca 2026 r.
Te koszty działają w obie strony. W 2021 r. za „Bambini” zapłacono łącznie ok. 13,6 mln zł. W 2026 r. młotek zatrzymał się na 13,4 mln zł, czyli poniżej tamtej kwoty.
Cena z opłatami wzrosła w tym czasie o ok. 19%, ale sprzedający dostaje najwyżej cenę z młotka. Ktoś, kto kupiłby w 2021 r. i sprzedał po pięciu latach, nie odzyskałby więc nawet wydanych pieniędzy. Źródła nie mówią, kto sprzedawał rzeźbę w 2026 r., dlatego traktujemy to wyłącznie jako rachunek.
Połowa obiektów nie znajduje nabywcy
Sprzedaż obrazu wymaga czasu i kupca, który akurat go szuka. Według raportu Artinfo.pl w 2025 r. na polskich aukcjach wystawiono ok. 50 tys. dzieł, a nabywców znalazło ok. 24 tys.
Do tego dochodzą przepisy o zabytkach. Muzea rejestrowane mają prawo pierwokupu zabytku sprzedawanego na aukcji i mogą z niego skorzystać najpóźniej do jej końca. Domy aukcyjne zastrzegają też, że nie załatwiają pozwoleń na wywóz za granicę: to sprawa kupującego. Przy „Rzeczywistości” od zabezpieczenia płótna do jego odzyskania przez dom aukcyjny minęło ok. dwóch i pół roku, a obraz przez ten czas był poza obrotem.
Kopia, której nikt nie zauważył przez 70 lat
Muzeum Wielkopolskie, dziś Muzeum Narodowe w Poznaniu, kupiło w 1948 r. „Targ na jarzyny na placu Żelaznej Bramy w Warszawie” jako płótno Pankiewicza z 1888 r. Wątpliwości zgłosił w 2017 r. prof. Michał Haake z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Po badaniach i konserwacji w latach 2019–2025 muzeum ogłosiło, że to kopia, a sygnaturę „J. Pankiewicz. 88.” dodano później. Konserwatorka Agnieszka Rękawek przyznała w rozmowie z PAP, że przez 70 lat nikt tego nie zauważył.

Skoro pomylić się mogło muzeum, prywatny kupujący jest narażony tym bardziej. Dr Dariusz Wilk z Uniwersytetu Jagiellońskiego, który zajmuje się wykrywaniem fałszerstw, mówił PAP w 2024 r., że w Polsce nie ma mechanizmów usuwania wykrytych falsyfikatów z rynku. Właściciel podróbki może ją przechować i spróbować sprzedać gdzie indziej. Regulamin DESA Unicum przewiduje rękojmię, ale wadę fizyczną trzeba stwierdzić w ciągu dwóch lat od wydania obiektu.
Z kim licytujesz
W maju 2026 r. UOKiK ogłosił wyniki postępowania wyjaśniającego wobec pięciu największych domów aukcyjnych: DESA Unicum, Sopockiego Domu Aukcyjnego, Polswiss Art, Agra Art i domu Rempex. Urząd ustalił, że cztery z nich, wszystkie poza Polswiss Art, zastrzegały w regulaminach prawo udziału we własnych aukcjach. Ich pracownicy mogli licytować jak zwykli klienci aż do ceny gwarancyjnej, czyli poufnego minimum uzgodnionego ze sprzedającym. Według UOKiK uczestnik mógł brać każde takie podbicie za prawdziwe zainteresowanie obiektem.
Urząd zakwestionował też m.in. ograniczanie odpowiedzialności za wady, zmiany warunków w trakcie aukcji i ponowną licytację po przybiciu. Wszystkie domy współpracowały z urzędem i poprawiły regulaminy. Naszym zdaniem to dobra wiadomość dla rynku, a zarazem przypomnienie, że regulamin aukcji trzeba czytać tak samo uważnie jak umowę z kontrahentem.
Co z tego dla Ciebie
- Licz koszt całkowity, nie cenę z młotka. Jeśli za pracę wylicytowaną za 100 tys. zł zapłacisz 125 tys. zł, kolejna licytacja musi skończyć się co najmniej na 125 tys. zł, żeby wrócił do Ciebie wydany pieniądz, i to bez kosztów, które poniesiesz już jako sprzedający.
- Pochodzenie jest częścią ceny. „Rzeczywistość” była autentyczna, a mimo to rekordowa transakcja z 2022 r. nie doszła do skutku. Historia właścicieli i dokumenty wywozu znaczą tu tyle, co umowy i zobowiązania przy kupnie firmy.
- Estymacja to nie wycena. Regulaminy DESA Unicum i Polswiss Art mówią wprost, że szacunek z katalogu nie gwarantuje wartości obiektu. Rekordy z nagłówków dotyczą pojedynczych dzieł, a nie całego rynku, który według GUS w 2025 r. się skurczył.
- Płynność kosztuje czas. Skoro mniej więcej połowa wystawionych obiektów nie znajduje nabywcy, obraz nie zastąpi pieniędzy, które mogą być potrzebne w firmie z miesiąca na miesiąc.
Źródła
- stat.gov.pl, GUS, Rynek dzieł sztuki i antyków w 2025 r. (7.05.2026)
- stat.gov.pl, GUS, Rynek dzieł sztuki i antyków w 2024 r.
- xyz.pl, PAP o raporcie Artinfo.pl za 2025 r.
- dzieje.pl, PAP o umorzeniu śledztwa w sprawie „Rzeczywistości” (13.06.2024)
- dzieje.pl, PAP o powrocie „Rzeczywistości” na aukcję (26.05.2025)
- dzieje.pl, PAP o sprzedaży „Rzeczywistości” za 22,2 mln zł (14.06.2025)
- dzieje.pl, PAP o sprzedaży „Dwóch mężatek” (1.12.2021)
- polskieradio.pl, o sprzedaży „Bambini” w 2021 r.
- dzieje.pl, PAP przed aukcją „Bambini” (27.05.2026)
- spidersweb.pl, o wyniku aukcji „Bambini” w 2026 r.
- dzieje.pl, PAP o sprzedaży „Japonki” (20.06.2026)
- heni.com, o aukcji „Japonki” 18.06.2026
- desa.pl, regulamin aukcji DESA Unicum
- agraart.pl, regulamin aukcji Agra-Art
- polswissart.pl, regulamin Polswiss Art
- api.sejm.gov.pl, ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 24), art. 19 i 36
- uokik.gov.pl, komunikat UOKiK o domach aukcyjnych (19.05.2026, wersja angielska)
- xyz.pl, PAP o interwencji UOKiK w domach aukcyjnych (18.05.2026)
- dzieje.pl, PAP o kopii „Targu na jarzyny” w Muzeum Narodowym w Poznaniu (25.09.2025)
- dzieje.pl, wywiad PAP z dr. Dariuszem Wilkiem (22.08.2024)
Stan na: 10.11.2026. Tekst nie jest relacją z aukcji ani poradą inwestycyjną. Opłaty i regulaminy domów aukcyjnych mogą się zmienić, sprawdź je przed licytacją. Zdjęcie główne: ilustracja AI.





