Od 1 listopada okres zimowy w BHP. Komu należy się gorący posiłek, ile stopni w hali i w biurze, kto płaci za kurtkę

Zima zaczyna się z kalendarza, nie z prognozy

Podstawą jest art. 232 Kodeksu pracy: pracodawca zapewnia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych nieodpłatnie posiłki i napoje, jeśli to niezbędne ze względów profilaktycznych. Szczegóły są w rozporządzeniu Rady Ministrów z 1996 r. o profilaktycznych posiłkach i napojach. To ono mówi, że za okres zimowy uważa się czas od 1 listopada do 31 marca. Nie ma w nim słowa o mrozie. Jeśli w połowie listopada będzie 12 stopni i słońce, pracownik przy wykopie i tak ma prawo do posiłku, bo decyduje data i wysiłek, nie pogoda.

Z pogodą związany jest za to napój. Rozporządzenie każe go zapewnić przy pracach na otwartej przestrzeni, gdy temperatura otoczenia spada poniżej 10 stopni (i gdy przekracza 25 stopni, ale to temat na maj). Napoje mają być dostępne przez całą zmianę, w ilości zaspokajającej potrzeby, odpowiednio zimne lub gorące. Zimą chodzi o herbatę w termosie, nie o wodę z kranu. Inspektorat Pracy w Białymstoku ujmuje to prosto: pracownicy na zewnątrz przy temperaturze poniżej 10 stopni powinni mieć nieograniczony dostęp do gorących napojów.

Komu należy się gorący posiłek

Posiłek profilaktyczny to według rozporządzenia jedno danie gorące o wartości około 1000 kcal, z czego 50–55 proc. to węglowodany, 30–35 proc. tłuszcze, a 15 proc. białko. Przysługuje w kilku sytuacjach, a zimą najważniejsza jest jedna: praca na otwartej przestrzeni w okresie zimowym, gdy efektywny wydatek energetyczny organizmu w ciągu zmiany przekracza 1500 kcal u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet. Ten sam próg obowiązuje przez cały rok w pomieszczeniach, w których ze względów technologicznych temperatura jest stale poniżej 10 stopni, na przykład w chłodni. Przy pracy w cieple próg jest wyższy: 2000 kcal u mężczyzn i 1100 kcal u kobiet. Osobny punkt dotyczy pracy pod ziemią.

Wydatek energetyczny to nie jest wartość, którą przepisujesz z tabelki w internecie. To wynik pomiaru albo oceny dla konkretnego stanowiska, a rozporządzenie każe ustalić listę stanowisk w porozumieniu ze związkami zawodowymi, a gdy ich nie ma, po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników. W małej firmie oznacza to spotkanie z zespołem i krótki dokument. Inspektorat w Krakowie przypomina, że stanowiska do wydawania posiłków ustala się na podstawie pomiaru wydatku energetycznego. Zwykle próg przekraczają brukarze, zbrojarze, pracownicy przy ręcznym rozładunku, leśnicy i ekipy drogowe. Kierowca, który głównie siedzi za kierownicą, zwykle nie, choć jego pomocnik przy rozładunku może już tak. Dlatego lepiej raz zrobić ocenę, niż zgadywać.

Posiłek wydaje się w dniach, w których pracownik wykonuje taką pracę, w czasie regulaminowej przerwy, w zasadzie po 3–4 godzinach pracy. I tu ważna zasada z § 8 rozporządzenia: pracownikowi nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za posiłki i napoje. Nie możesz więc dopisać 20 zł do pensji i uznać sprawy za załatwioną.

Nie masz stołówki? Od 2019 r. wystarczą bony

Przez lata rozporządzenie było pisane pod zakłady z własną kuchnią. Rozporządzenie zmieniające z czerwca 2019 r., które weszło w życie 9 lipca 2019 r., dało małym firmom wyjście: jeśli ze względu na rodzaj pracy lub względy organizacyjne nie da się wydać dania gorącego, pracodawca zapewnia możliwość spożycia posiłku w inny sposób. Przepis wymienia wprost przekazanie produktów do samodzielnego przygotowania oraz bony, talony, kupony i inne dowody uprawniające do odbioru produktów albo posiłku. W praktyce ekipa budowlana dostaje bony do baru przy budowie albo karty na posiłek, a magazyn umowę z firmą kateringową.

Taka forma ma jeszcze jedną zaletę. Rozporządzenie o podstawie wymiaru składek wyłącza ze składek ZUS wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów BHP, a także wartość bonów, talonów i kuponów na posiłki i napoje bezalkoholowe, gdy pracodawca, mimo obowiązku z przepisów BHP, nie ma możliwości wydania posiłków w naturze. Warunek jest jeden i wraca jak bumerang: musi to być posiłek z obowiązku BHP, a nie dodatek dla wszystkich. Dlatego dokument z listą stanowisk z poprzedniego akapitu to nie biurokracja, tylko podstawa do zwolnienia.

Ile stopni w hali, w biurze i w kontenerze

Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP w § 30 wymaga, by w pomieszczeniach pracy temperatura była odpowiednia do rodzaju pracy i nie niższa niż 14 stopni, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach, w których wykonuje się lekką pracę fizyczną, i w pomieszczeniach biurowych nie może być mniej niż 18 stopni. Paragraf 31 dodaje, że pomieszczenia i stanowiska mają być zabezpieczone przed niekontrolowaną ucieczką ciepła i przed napływem chłodnego powietrza z zewnątrz. Inspektorat w Białymstoku podaje jako przykład kurtyny powietrzne i wiatrołapy. W sklepie z drzwiami otwieranymi co minutę to często jedyny sposób, żeby kasjerka nie siedziała w kurtce.

Ekipa na zewnątrz ma inne prawo. Załącznik do tego samego rozporządzenia nakazuje przy pracach na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach zapewnić w pobliżu miejsca pracy pomieszczenie, w którym można schronić się przed opadami, ogrzać i zmienić odzież, z urządzeniem do podgrzania posiłku. Temperatura w nim: co najmniej 16 stopni. Powierzchnia: co najmniej 0,1 m² na pracownika najliczniejszej zmiany i nie mniej niż 8 m². Na budowie to kontener z grzejnikiem i czajnikiem. Jeśli zimą nie da się takiego pomieszczenia zapewnić, w pobliżu stanowiska ma być odpowiednio urządzone źródło ciepła, z zachowaniem przepisów przeciwpożarowych. Koksownik na placu spełnia ten warunek tylko wtedy, gdy nikt nie postawi go przy kanistrach.

Kurtka, buty, rękawice: kto płaci i kto pierze

Kodeks pracy w art. 237⁷ każe dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, gdy jego własne ubranie może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu albo gdy wymagają tego względy technologiczne, sanitarne lub BHP. Pracodawca sam ustala w firmie rodzaje odzieży i środków ochrony dla stanowisk oraz przewidywane okresy ich użytkowania (art. 237⁸). Inspektorat w Białymstoku wskazuje, że niska temperatura, wiatr i wilgoć to czynniki, przed którymi chronią środki ochrony indywidualnej, a te pracodawca też daje bezpłatnie. Ocieplana kurtka, czapka i rękawice dla ekipy na dworze to zatem nie benefit, tylko wyposażenie stanowiska.

Są dwie furtki. Na stanowiskach, gdzie nie obsługuje się maszyn i odzież nie brudzi się intensywnie, pracownik może za swoją zgodą używać własnego ubrania, a firma wypłaca mu ekwiwalent według aktualnych cen. Druga dotyczy prania: pracodawca ma zapewnić pranie, konserwację i naprawę odzieży roboczej, a jeśli nie może, pracownik pierze sam, za ekwiwalent w wysokości poniesionych kosztów. Oba ekwiwalenty, podobnie jak sama odzież, są wyłączone z podstawy składek ZUS. Jednego ominąć się nie da: art. 237⁹ zabrania dopuścić pracownika do pracy bez odzieży i środków ochrony przewidzianych na danym stanowisku. Nowy pracownik, który zaczyna 2 listopada w samej bluzie, nie powinien wyjść na plac.

Warto też pamiętać o art. 210 Kodeksu pracy: gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracownik może powstrzymać się od pracy, zawiadamiając przełożonego, i zachowuje wynagrodzenie. Czy 12 stopni w biurze to już takie zagrożenie, rozstrzyga się w konkretnej sytuacji. Taniej jest dokupić grzejnik, niż się o to spierać.

Co z tego dla Ciebie

1. Zrób listę stanowisk, na których ludzie pracują zimą na zewnątrz albo w nieogrzewanych pomieszczeniach. Dla każdego ustal, czy wysiłek przekracza próg 1500 kcal (mężczyźni) i 1000 kcal (kobiety). Jeśli nie wiesz, poproś o ocenę osobę od BHP, z którą współpracujesz.
2. Spisz z przedstawicielami pracowników krótkie porozumienie: kto dostaje posiłek, w jakiej formie (danie, bony, produkty), o której i gdzie. Jedna strona wystarczy, ale ma być z datą i podpisami.
3. Zapewnij napoje gorące od pierwszego dnia pracy poniżej 10 stopni: termosy, czajnik w kontenerze, dostawa herbaty. To obowiązek niezależny od kalorii.
4. Sprawdź termometrem halę, magazyn i biuro: 14 stopni przy pracy fizycznej, 18 w biurze i przy lekkiej pracy. Zimny sklep z otwieranymi drzwiami to miejsce, gdzie kurtyna powietrzna zwraca się najszybciej.
5. Przejrzyj magazyn odzieży: czy każda osoba na dworze ma ocieplaną kurtkę, czapkę, rękawice i zimowe buty, i czy wiadomo, kto pierze. Ekwiwalenty zapisz w regulaminie albo w porozumieniu, żeby nie liczyć ich od nowa co miesiąc.

Stan na: 29.10.2026. Tekst nie jest poradą prawną ani podatkową.