Rok systemu kaucyjnego. Ile płaci sklep, lokal i mały producent napojów

Rok kaucji w liczbach

System ruszył 1 października 2025 r. Obejmuje butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów i puszki do 1 litra (kaucja 50 gr) oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (1 zł). Według danych resortu klimatu z 5 października 2026 r. przez pierwsze 12 miesięcy konsumenci oddali 5 mld butelek i puszek.

Sieć zwrotów to dziś 65,5 tys. punktów. Automaty kaucyjne stoją w 23,5 tys. lokalizacji i przyjmują 90 proc. wszystkich zwrotów. Poza sklepami powstało niemal 750 osobnych punktów zbiórki. Z letnich danych resortu wynika, że około 34 tys. punktów to małe sklepy, które weszły do systemu z własnej woli, choć nie musiały.

Tempo było duże: w połowie kwietnia resort mówił o 520 mln zwrotów, w sierpniu o 3,2 mld, w październiku o 5 mld. Ustawa wymaga od producentów poziomu zbiórki 77 proc. od 2025 r. i 90 proc. od 2029 r. Deloitte szacuje, że w 2026 r. wraca ok. 70 proc. opakowań, a 90 proc. system osiągnie od 2028 r.

Kto płaci i ile: rachunek Deloitte

Raport „System kaucyjny 2026 – rok po starcie” Deloitte pokazał 20 października. Jedno zastrzeżenie na początek: raport współfinansował Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego Browary Polskie, który od lat sprzeciwia się włączaniu butelek zwrotnych do powszechnego systemu. Liczby o kosztach warto więc czytać ze świadomością, kto je zamówił.

Główny wniosek: przy docelowym poziomie zbiórki 90 proc. producenci napojów (w ustawie „wprowadzający”) wydadzą na system około 1,5 mld zł rocznie. Przez dekadę 2027–2036 nakłady na jego utrzymanie mogą sięgnąć 25,2 mld zł. Deloitte porównał to z Rumunią i Słowacją, czyli rynkami o podobnej skali, i wyszło mu, że polski system jest około dwa razy droższy, a w ciągu dekady kosztuje o 9–10 mld zł więcej.

Skąd ta różnica? Największą pozycją jest handling fee, czyli opłata, którą operator wypłaca sklepowi lub innemu punktowi za każde przyjęte opakowanie. Jej stawek nie ustala żaden urząd, wynikają z umów na rynku. Według raportu stawki za zbiórkę automatyczną są w Polsce o około 52 proc. wyższe niż średnia na porównywanych rynkach europejskich. Producent płaci za to przez opłatę producencką, ale sam stawek nie negocjuje.

Ile to jest na jednym opakowaniu? Deloitte wyliczył, że do zbilansowania systemu potrzebna jest opłata producencka około 18 groszy od butelki z tworzywa i 12 groszy od puszki, a w górnym wariancie 28 i 22 grosze. To szacunek firmy doradczej, nie stawka z rozporządzenia. Daje jednak skalę: przy 9,7 mld opakowań rocznie, które system ma obsługiwać od 2028 r., łatwo dojść do wspomnianych 1,5 mld zł.

Sześciu operatorów, wkrótce ośmiu

Polska wybrała model z wieloma operatorami. Dziś jest ich sześciu, a resort klimatu potwierdził dwóch kolejnych: Ecokaucja Polska od 1 stycznia 2027 r. i Polski Operator Kaucyjny od 1 kwietnia 2027 r. Deloitte widzi w tym źródło kosztów: każdy operator utrzymuje własną logistykę, system informatyczny i administrację, a brakuje wspólnych standardów wymiany danych o surowcu i pieniądzach.

To samo mówią uczestnicy rynku. Prezes OK Operator Kaucyjny przyznał publicznie, że przy sześciu operatorach nikt nie ma pełnych danych o całym systemie. Polska Izba Handlu domaga się organizacji parasolowej, która ujednolici standardy i rozstrzyga spory. Polski System Kaucyjny, jeden z operatorów, zapowiada, że drugi rok ma być rokiem porządkowania logistyki i kosztów. Raport Deloitte kończy się podobnie: zanim system urośnie o nowe rodzaje opakowań, trzeba uporządkować rozliczenia między operatorami.

Co się zmieni w przepisach

Ministerstwo zapowiedziało dwie rzeczy. Pierwsza to dłuższa ważność bonów z automatów: dziś w większości sieci bon trzeba wykorzystać w 30 dni. Druga to ocena skutków objęcia systemem szkła jednorazowego, głównie małych butelek po alkoholu. Resort zastrzega, że to początek procesu legislacyjnego i terminu nie podaje.

Handel hamuje. Polska Izba Handlu chce wstrzymać rozszerzanie systemu na 2–3 lata i twierdzi, że handling fee nie pokrywa kosztów sklepu: miejsca na worki, pracy przy ręcznym przyjmowaniu i obsłudze automatu, rozliczeń. Branża piwowarska broni własnego obiegu butelek zwrotnych, który według raportu działa od około 30 lat ze zwrotami rzędu 90 proc. i tą samą ciężarówką, która przywozi pełne i zabiera puste. Po drugiej stronie jest Polskie Stowarzyszenie Zero Waste, które uważa, że polska opłata za zbiórkę jest jedną z wyższych w Europie, więc handel nie ma na co narzekać.

Trzy role, trzy rachunki

Sklep do 200 m kw. Kaucję pobierasz zawsze, gdy sprzedajesz napój w opakowaniu z logotypem. Przyjmować zwrotów nie musisz. Jeśli przystąpisz, dostajesz handling fee za każde przyjęte opakowanie, ale bierzesz na siebie miejsce, worki, odbiory i rozliczenia z operatorem. Około 34 tys. małych sklepów uznało, że klient, który przynosi butelki, zostawia też pieniądze na zakupy.

Sklep powyżej 200 m kw. Zwroty przyjmujesz obowiązkowo, w automacie albo ręcznie. Paragonu od klienta nie wymagasz, a opakowań nie wolno zgniatać przed oddaniem. Stawka za zbiórkę jest Twoją sprawą z operatorem, a nie z ministerstwem: to jedyny element systemu, w którym sklep naprawdę negocjuje.

Lokal, kiosk, stacja. Zasada z gov.pl jest prosta: liczy się produkt, nie profil działalności. Jeśli sprzedajesz zamkniętą butelkę albo puszkę z logotypem, kaucję doliczasz przy kasie. Szczegóły dla napojów podawanych na miejscu ustal z operatorem, z którym masz umowę.

Mały producent napojów. Jesteś wprowadzającym, więc finansujesz system: umowa z operatorem, opłata producencka od każdej butelki i puszki, znak kaucji na etykiecie, ewidencja. Jeśli Twój operator nie dowiezie ustawowego poziomu zbiórki, w grę wchodzi opłata produktowa według stawek z rozporządzenia. Szacunek 18 i 12 groszy od opakowania to dobra liczba do kalkulacji ceny na 2027 r.

Co z tego dla Ciebie

1. Sprawdź umowę z operatorem: jaką masz stawkę handling fee, jak często są odbiory i w jakim terminie operator rozlicza kaucję. Od 2027 r. operatorów będzie ośmiu, więc warto wiedzieć, co dziś podpisałeś.
2. Jeśli masz mały sklep i nie przyjmujesz zwrotów, policz oba warianty: koszt miejsca i pracy kontra handling fee i ruch klientów, którzy wracają z workiem butelek. Około 34 tys. Twoich konkurentów już to zrobiło.
3. Producent: wpisz w kalkulację ceny na 2027 r. opłatę producencką w przedziale 18–28 gr od butelki i 12–22 gr od puszki. To widełki z raportu, a nie stawka, ale lepsze niż zgadywanie.
4. Obserwuj dwa sygnały: nowelizację o ważności bonów i decyzję o szkle jednorazowym. Jeśli sprzedajesz alkohol w małych butelkach, drugi sygnał zmieni Twój asortyment i miejsce na zapleczu.
5. Pytaj klientów, gdzie oddają opakowania. Jeśli odpowiedź brzmi „w markecie obok”, to tam zostawiają też pieniądze z bonu.

Stan na: 21.10.2026. Tekst nie jest poradą prawną.