Mniejsze firmy zarobiły 4,3 proc. z obrotu, duże 2,6 proc. Pięć wskaźników z bilansów GUS, które policzysz u siebie w godzinę

Co GUS pokazał 28 października

Informacja sygnalna GUS o bilansach firm niefinansowych za 2025 r. obejmuje 52 128 podmiotów od 10 pracujących wzwyż, które prowadzą księgi rachunkowe. Nie ma w niej rolnictwa ani banków. Łączny majątek tych firm na koniec roku to 5015,0 mld zł, o 5,0 proc. więcej niż rok wcześniej. Przychody urosły o 2,7 proc., do 6187,0 mld zł, ale koszty o 2,8 proc., więc wynik netto spadł o 1,4 proc., do 202,8 mld zł.

To średnia, która myli. Dużym firmom (250 osób i więcej) wynik netto spadł o 6,7 proc., a ich straty urosły o jedną czwartą. Firmy od 10 do 249 osób poprawiły wynik netto o 4,2 proc., do 103,7 mld zł, i po raz kolejny zarobiły więcej niż giganci, choć mają mniej niż połowę ich przychodów. Zysk netto wykazało 79,9 proc. wszystkich badanych firm, odrobinę więcej niż w 2024 r.

Pierwsze półrocze 2026 r. wygląda lepiej: we wstępnych danych kwartalnych GUS wynik brutto badanych firm wzrósł o 29,1 proc. rok do roku, a nakłady inwestycyjne o 13,7 proc. Roczne bilanse za 2026 r. poznamy dopiero jesienią 2027 r. Nie czekaj na nie. Twoje liczby są w firmie już dziś.

Wskaźnik 1 i 2: ile zostaje z obrotu i ile zjadają koszty

Rentowność obrotu netto to zysk netto podzielony przez przychody ogółem. W całej badanej grupie wyniosła 3,3 proc., w firmach od 10 do 249 osób 4,3 proc., w dużych 2,6 proc. Wskaźnik poziomu kosztów to odwrotna strona tej samej monety: koszty ogółem do przychodów. Ogółem 95,9 proc., w mniejszych firmach 94,8 proc., w dużych 96,5 proc.

Weź przykład. Firma ma 3 000 000 zł przychodów i 2 910 000 zł kosztów, zostaje 90 000 zł zysku netto. Rentowność obrotu netto to 3,0 proc., poziom kosztów 97,0 proc. Na tle średniej dla mniejszych firm (4,3 proc.) to słabo, na tle handlu (2,7 proc.) całkiem nieźle. Dlatego porównuj się z branżą, nie z całą gospodarką.

Rentowność obrotu netto w 2025 r. według GUS: działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 9,1 proc., zakwaterowanie i gastronomia 8,4 proc., informacja i komunikacja 6,6 proc., budownictwo 5,8 proc., transport i magazynowanie 4,5 proc., przetwórstwo przemysłowe 2,8 proc., handel 2,7 proc. Transport poprawił wynik najmocniej, o 1,7 pkt proc. Przetwórstwo, IT i administrowanie straciły po około jednym punkcie.

Wskaźnik 3: trzy stopnie płynności, czyli czy przeżyjesz grudzień

Płynność I stopnia GUS liczy jako inwestycje krótkoterminowe (dla małej firmy: gotówka na kontach i krótkie lokaty) podzielone przez zobowiązania krótkoterminowe. W 2025 r. wskaźnik wzrósł do 48,3 proc. z 46,2 proc. W firmach od 10 do 249 osób wyniósł 52,1 proc., w dużych 46,0 proc. Mówiąc po ludzku: mniejsze firmy trzymają na koncie nieco ponad połowę tego, co muszą zapłacić w ciągu roku.

Płynność II stopnia dokłada do gotówki należności od klientów. Ogółem 108,9 proc., czyli gotówka plus faktury do zapłaty przez klientów pokrywają krótkie długi z niewielką górką. Płynność III stopnia dokłada jeszcze zapasy: 157,8 proc. GUS podaje dwa ostatnie wskaźniki tylko dla całej grupy. Z tablicy dla mniejszych firm wychodzi, że ich majątek obrotowy pokrywa zobowiązania krótkoterminowe w około 173 proc., czyli lepiej niż średnia.

W naszej przykładowej firmie zobowiązania krótkoterminowe to 400 000 zł, gotówka 120 000 zł, należności 250 000 zł, zapasy 150 000 zł. Płynność I stopnia: 30 proc. II stopnia: 92,5 proc. III stopnia: 130 proc. Każdy z trzech wskaźników jest poniżej średniej GUS. Najbardziej boli ten drugi: poniżej 100 proc. oznacza, że nawet gdyby wszyscy klienci zapłacili jutro, na pokrycie wszystkich faktur nie wystarczy. Taka firma żyje z tego, że dostawcy czekają dłużej niż klienci.

Wskaźnik 4 i 5: czyje są pieniądze w Twojej firmie

Udział kapitału własnego w pasywach pokazuje, w jakim stopniu firma finansuje się sama. W całej grupie kapitały własne to 48,3 proc. pasywów, a zobowiązania i rezerwy 51,7 proc. W firmach od 10 do 249 osób kapitał własny to 897,4 mld zł z 1775,4 mld zł pasywów, czyli ok. 50,5 proc. Mniejsze firmy są więc odrobinę mniej zadłużone niż duże, a w 2025 r. ich zobowiązania wręcz zmalały (o 0,9 proc.), gdy kapitał własny urósł o 5,5 proc.

Piąty wskaźnik rzadko trafia do podręczników, a w małej firmie decyduje o spokoju: ile Twoich zobowiązań krótkoterminowych to faktury od dostawców. W całej gospodarce zobowiązania z tytułu dostaw i usług to 680,9 mld zł z 1437,3 mld zł zobowiązań krótkoterminowych, ok. 47 proc. W handlu to aż 244,3 mld zł z 381,0 mld zł, czyli ok. 64 proc. W budownictwie 38,7 mld zł z 83,5 mld zł, ok. 46 proc. Handel żyje z kredytu kupieckiego: sprzedaje towar, zanim za niego zapłaci. To działa, dopóki hurtownia nie skróci terminu.

Druga strona tej samej zależności to należności. W aktywach obrotowych wszystkich badanych firm należności krótkoterminowe to 38,4 proc., więcej niż gotówka i lokaty (30,6 proc.) i więcej niż zapasy (27,6 proc.). Największą pozycją w majątku obrotowym polskiej firmy są pieniądze, które ma dopiero dostać. BIG InfoMonitor liczył, że na koniec 2025 r. firmy miały ponad 45 mld zł przeterminowanych zaległości, a w budownictwie kwota ta rosła przez cały 2026 r., do 6,22 mld zł na koniec sierpnia. Policz sobie cykl należności: należności podzielone przez roczne przychody razy 365. W przykładzie: 250 000 zł do 3 000 000 zł razy 365 to 30 dni. Jeśli dajesz klientom 14 dni na fakturze, a średnio czekasz 30, finansujesz ich z własnej kieszeni. Od 1 lipca do końca roku odsetki za opóźnienie w transakcjach między firmami wynoszą 13,75 proc. rocznie, ale żeby je naliczyć, trzeba najpierw wiedzieć, komu i za ile.

Skąd wziąć liczby, gdy nie masz bilansu

Firma na księgach rachunkowych ma wszystko w bilansie i rachunku zysków i strat. Jeśli prowadzisz podatkową księgę przychodów i rozchodów, bilansu nie ma, ale składniki są: saldo kont firmowych z dnia (gotówka), lista niezapłaconych faktur sprzedaży (należności), spis towarów (zapasy), lista niezapłaconych faktur zakupu plus raty leasingu i kredytów przypadające na najbliższe 12 miesięcy, ZUS i podatki do zapłaty (zobowiązania krótkoterminowe). Przychody i koszty masz w podsumowaniu KPiR. Dokładność co do złotówki nie jest potrzebna. Wystarczy, że co kwartał liczysz tak samo.

Jedno zastrzeżenie: średnie GUS dla branż są ważone dużymi firmami. Przeciętna firma z grupy 10–249 osób ma 36,8 mln zł majątku i 49,6 mln zł przychodów, więc to inna skala niż warsztat na trzy osoby. Traktuj dane GUS jako punkt odniesienia, nie normę. Ważniejsze od tego, czy masz 30 czy 52 proc. płynności I stopnia, jest to, czy w marcu będzie lepiej niż w grudniu.

Co z tego dla Ciebie

1. Wyciągnij pięć liczb na dziś: gotówka, należności, zapasy, zobowiązania krótkoterminowe, kapitał własny (albo majątek minus długi). Zapisz je z datą w jednym arkuszu.
2. Policz rentowność obrotu netto i poziom kosztów za ostatnie 12 miesięcy. Porównaj ze swoją branżą z tablicy GUS, nie z ogółem.
3. Sprawdź płynność II stopnia. Jeśli jest poniżej 100 proc., ustal, które faktury klientów są przeterminowane i od kogo zacząć przypominanie.
4. Policz, jaka część Twoich krótkich długów to dostawcy. Jeśli ponad połowa, zapytaj najważniejszego z nich, czy termin płatności jest zapisany w umowie, czy tylko w zwyczaju.
5. Powtórz rachunek na koniec grudnia i marca. Trzy punkty to już trend, a trend mówi więcej niż porównanie z GUS.

Stan na: 29.10.2026. Tekst nie jest poradą prawną ani inwestycyjną.