czwartek, 19 listopada 2026
Rynki dane: TradingView
Wektor Biznesu · Biznes · 7 min czytania

PIP już pisze do firm. Sprawdź swoje zlecenia i B2B

Od 8 lipca 1164 skargi, 355 poleceń i pisma do firm wytypowanych z baz ZUS i KAS. Dziesięć pytań do przeglądu umów i okno do 8 lipca 2027 r. na etat bez grzywny.

Od 8 lipca inspektor pracy może nakazać zawarcie umowy o pracę, a okręgowy inspektor stwierdzić etat decyzją administracyjną. W pierwszych dziesięciu tygodniach do inspektoratów wpłynęły 1164 skargi, a jesienią wybrane firmy dostają pisma z prośbą o przegląd umów. Sprawdziliśmy, jak działa nowa procedura, ile zostało czasu na porządki i jak zrobić przegląd w małym zespole w jeden wieczór.

Pusty mały salon barberski na parterze kamienicy w Łodzi rano: rząd czarnych foteli przed lustrami, jasne białe ściany, kafelkowa podłoga i światło dzienne z wysokiego okna wychodzącego na ulicę, nikogo w kadrze. Ilustracja: AI

W skrócie

  • Procedura ma trzy stopnie: polecenie inspektora po wysłuchaniu obu stron, decyzja okręgowego inspektora dopiero wtedy, gdy polecenie nie zostało wykonane, i odwołanie do sądu pracy w ciągu miesiąca.
  • Od 8 lipca do 18 września: 1164 skargi, 355 poleceń zmiany umowy na etat, 287 wykonanych. Do końca roku PIP reaguje na skargi, od stycznia sama typuje firmy do kontroli na podstawie danych.
  • Kto do 8 lipca 2027 r. sam zamieni zlecenie lub B2B o cechach etatu na umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie, za które grzywna wynosi dziś od 2000 do 60 000 zł.

Co się zmieniło 8 lipca

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, uchwalona 11 marca 2026 r. (Dz.U. poz. 473), została ogłoszona 7 kwietnia i weszła w życie trzy miesiące później, 8 lipca. Mechanizm jest trzystopniowy. Najpierw inspektor w trakcie kontroli, po tym jak obie strony umowy zajmą stanowisko, może wydać polecenie usunięcia naruszenia polegającego na niezawarciu umowy o pracę, jeśli w relacji dominują cechy stosunku pracy. Dopiero gdy polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy wydaje decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy: składasz je za pośrednictwem okręgowego inspektora w ciągu miesiąca od doręczenia, opłata wynosi 200 zł, a wszystkie twierdzenia i dowody trzeba zgłosić już w odwołaniu.

Dwie rzeczy, które łatwo przeoczyć. Kontrola może objąć pracę świadczoną w roku poprzedzającym jej rozpoczęcie, także przez osoby na własnej działalności, czyli na B2B. A grzywna za zawarcie umowy cywilnoprawnej tam, gdzie powinna być umowa o pracę, wzrosła z przedziału 1000–30 000 zł do 2000–60 000 zł, a przy ponownym wykroczeniu do 3000–90 000 zł.

Sama definicja etatu się nie zmieniła. Według art. 22 Kodeksu pracy stosunek pracy to praca określonego rodzaju wykonywana dla pracodawcy, pod jego kierownictwem, w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie oraz za wynagrodzeniem. Nazwa umowy nie ma znaczenia, a zastępowanie etatu zleceniem lub kontraktem w takich warunkach jest wprost niedopuszczalne. Nowe jest to, że inspekcja może to stwierdzić sama, bez pozwu do sądu.

Pierwsze liczby: skargi, polecenia, dobrowolne zmiany

PIP przekazała PAP w połowie sierpnia pierwszy bilans. Od 8 lipca do 13 sierpnia wpłynęło 690 skarg i wniosków o niewłaściwą formę zatrudnienia, od początku roku 1794, podczas gdy rok wcześniej w tym samym okresie było ich 619. Inspektorzy wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia umową o pracę, rozpoczęli ponad 100 kontroli, z których 35 zakończyli. Najciekawsza liczba to 201: tyle razy między 8 lipca a 6 sierpnia firma sama zamieniła umowę cywilnoprawną na etat jeszcze w trakcie kontroli, zanim inspektor sięgnął po środki prawne. Główny Inspektor Pracy wydał do tego czasu 7 interpretacji indywidualnych, w dwóch przyznając rację firmie, w pięciu nie.

We wrześniu Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń podał PAP nowsze dane: od 8 lipca do 18 września do 16 okręgowych inspektoratów wpłynęły 1164 skargi na stosowanie umów cywilnoprawnych, inspektorzy wydali 355 poleceń przekształcenia umowy w umowę o pracę, a 287 z nich zostało już wykonanych. Zapowiedział też, jak będzie wyglądał przyszły rok: do końca 2026 r. inspekcja skupia się na sygnałach od zatrudnionych, a od 1 stycznia 2027 r. zacznie typować firmy do kontroli na podstawie danych i analizy ryzyka. Jego słowa: „nie będzie taryfy ulgowej”.

Pismo z inspektoratu: co to jest, a czym nie jest

Według kancelarii MDDP (alert z 19 października) i kancelarii Hassa, która powołuje się na Business Insider Polska z 16 października, wybrane firmy dostają od inspekcji pisma z zachętą do przeglądu umów zlecenia i kontraktów B2B. Adresatów typuje się z baz ZUS i KAS. Inspekcja prosi o informację zwrotną: czy przegląd został zrobiony i ile umów przekształcono na etat, bez przesyłania kopii umów i danych osobowych.

Takie pismo nie jest poleceniem ani decyzją. Oba te środki zapadają w kontroli, po wysłuchaniu stron. Nie radzimy go jednak odkładać na półkę: lista adresatów powstała z danych, które urzędy już mają, a od stycznia te same dane posłużą do typowania kontroli. Lepiej potraktować pismo jak darmowy audyt z terminem, który ustalasz sam.

Inspektorat w Katowicach już 8 lipca opublikował „Rekomendację dla pracodawców”: przeanalizuj zlecenia i inne umowy cywilnoprawne pod kątem cech etatu, a gdy praca odbywa się w warunkach z art. 22 Kodeksu pracy, dopasuj podstawę zatrudnienia do rzeczywistości. Do rekomendacji dołączył pomocniczą listę dziesięciu pytań. Zapytaliśmy ją w naszym własnym języku poniżej.

Dziesięć pytań, które zadaje sobie inspektor

Odpowiadasz dla każdej osoby na zleceniu, dziele albo B2B osobno, zgodnie z tym, jak praca wygląda naprawdę, a nie jak jest opisana w umowie.

  1. Czy ta osoba pracuje pod Twoim kierownictwem albo kierownictwem kogoś z firmy i wykonuje polecenia dotyczące pracy?
  2. Czy to Ty wyznaczasz, gdzie pracuje?
  3. Czy to Ty ustalasz godziny, grafik i rozkład jej pracy?
  4. Czy praca jest odpłatna, a sposób wynagradzania wygląda jak pensja?
  5. Czy musi pracować osobiście i nie może podesłać zastępcy?
  6. Czy praca jest ciągła i powtarzalna, dzień po dniu?
  7. Czy ryzyko gospodarcze, sprzętowe i socjalne ponosi firma, a nie ta osoba?
  8. Czy jest wpisana w strukturę: zespół, przełożony, podział zadań, hierarchia?
  9. Czy potwierdza obecność, na przykład na liście albo w systemie?
  10. Czy inne osoby z tymi samymi obowiązkami mają umowę o pracę?

Im więcej odpowiedzi „tak”, tym bliżej etatu. Inspektorat zastrzega przy tym, że ocenia się całokształt okoliczności i rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie pojedynczą cechę. O kwalifikacji decyduje treść i realizacja umowy, nie jej nazwa. Z pierwszych interpretacji Głównego Inspektora Pracy, opisywanych przez kancelarie, wynika zresztą, że w podobnych branżach wyniki bywają różne, bo różne są realia współpracy.

Okno do 8 lipca 2027 r. i interpretacja za 40 zł

Ustawa daje czas na porządki. Zgodnie z jej art. 16 podmiot, który przed 8 lipca 2026 r. zawarł umowę cywilnoprawną w relacji spełniającej wszystkie cechy stosunku pracy i w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie dobrowolnie zawrze umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Termin mija 8 lipca 2027 r. Zwolnienie dotyczy tylko tego wykroczenia. Nie obejmuje składek, podatków ani roszczeń samej osoby, więc im wcześniej uporządkujesz relację, tym mniej zaległości za sobą ciągniesz.

Jeśli nie wiesz, po której stronie granicy jesteś, możesz zapytać Głównego Inspektora Pracy. Wniosek o interpretację indywidualną kosztuje 40 zł, zawiera opis stanu faktycznego i Twoje własne stanowisko, a odpowiedź przychodzi w ciągu 30 dni od kompletnego wniosku. Interpretacja chroni firmę, która się do niej zastosowała, pod jednym warunkiem: opis we wniosku musi w pełni odpowiadać rzeczywistości. Nie dostaniesz jej, gdy sprawa jest już w postępowaniu PIP lub ZUS. Interpretacje są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej bez danych firmy, więc warto przejrzeć te wydane wcześniej.

Co z tego dla Ciebie

  1. Spisz w jednej tabeli wszystkie zlecenia, dzieła i kontrakty B2B: od kiedy, jaki zakres, jak wygląda praca naprawdę. Jeśli masz choć jedną taką umowę, ten wieczór dotyczy Ciebie.
  2. Przejdź dziesięć pytań dla każdej osoby osobno i zapisz odpowiedzi. To Twoja dokumentacja na wypadek kontroli albo pisma.
  3. Tam, gdzie większość odpowiedzi brzmi „tak”, masz dwie uczciwe drogi: umowa o pracę do 8 lipca 2027 r. bez ryzyka grzywny albo realna zmiana warunków współpracy, czyli własne godziny i miejsce, możliwość zastępstwa, inni klienci. Nowy wzór umowy przy starych realiach nic nie daje.
  4. W sprawie wątpliwej złóż wniosek o interpretację za 40 zł i opisz współpracę dokładnie tak, jak wygląda. Odpowiedź w 30 dni warta jest więcej niż opinia z forum.
  5. Jeśli pismo z inspektoratu już przyszło: zrób przegląd, odpisz liczbą przekształconych umów, nie wysyłaj umów ani danych osób i wyznacz jedną osobę do kontaktu z PIP. Od stycznia kontrole będą typowane z danych, a Krasoń zapowiada, że taryfy ulgowej nie będzie.

Źródła

  1. Ustawa z 11.03.2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473): dziennikustaw.gov.pl
  2. Kodeks pracy, art. 22 i 281 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245): api.sejm.gov.pl
  3. PIP, „Interpretacja wyjaśni, czy to etat” (8.07.2026): pip.gov.pl
  4. Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach, „Rekomendacja dla pracodawców” z listą kontrolną (8.07.2026): katowice.pip.gov.pl
  5. Money.pl za PAP, bilans PIP po pierwszym miesiącu reformy (18.08.2026): money.pl
  6. Gazeta Prawna, zapowiedź kontroli typowanych od 2027 r. i dane GIP dla PAP: gazetaprawna.pl
  7. MDDP, „PIP kieruje pisma do przedsiębiorców dot. audytu umów cywilnoprawnych” (19.10.2026): mddp.pl
  8. Kancelaria Hassa, „Kontrole PIP po 8 lipca 2026 r.”: hassa-kancelaria.pl
  9. TLA Kancelaria, pierwsze efekty kontroli PIP: tla-kancelaria.pl

Stan na: 05.11.2026. Tekst nie jest poradą prawną.

O autorze

Patrycja Gadomska

Redaktor naczelnaMarketingAnalizy i rozwój biznesu

Redaktor naczelna Wektora Biznesu, ekspertka ds. marketingu, analiz i rozwoju biznesu.