piątek, 20 listopada 2026
Rynki dane: TradingView
Wektor Biznesu · Biznes · 7 min czytania

Student na święta bez ZUS i PIT. Gdzie jest granica?

Bez ZUS do 26 lat, bez PIT do 85 528 zł, od stycznia 32,30 zł za godzinę. Oświadczenie, ewidencja godzin i granica, za którą zaczyna się etat.

Sklep, kawiarnia i mały magazyn szukają teraz rąk do pracy na grudzień. Student na zleceniu to dla firmy najtańszy legalny wariant: do 26 lat bez składek ZUS, bez zaliczki na PIT do 85 528 zł rocznie, a 100 godzin w grudniu kosztuje dokładnie tyle, ile dostaje na rękę: 3140 zł. Sprawdziliśmy, jakie papiery muszą być w teczce, co zmienia się 1 stycznia i gdzie kończy się zlecenie, a zaczyna etat.

Młoda kobieta w szarym swetrze i ciemnym fartuchu stoi na drabince i układa pudełka z grami na białej półce w małym, jasnym sklepie z grami planszowymi w Poznaniu, dzienne światło z okna, pod sufitem papierowe gwiazdy, w tle drewniana lada. Ilustracja: AI

W skrócie

  • Uczeń szkoły ponadpodstawowej i student do dnia 26. urodzin na umowie zlecenia nie podlega składkom społecznym ani zdrowotnej. Warunek: oświadczenie o statusie i legitymacja do wglądu, a umowa nie z własnym pracodawcą.
  • Minimalna stawka godzinowa to 31,40 zł brutto, od 1 stycznia 2027 r. 32,30 zł. Liczbę godzin trzeba potwierdzać i trzymać te dokumenty 3 lata. Za płacenie poniżej stawki grozi grzywna do 30 000 zł.
  • Jeśli student pracuje w wyznaczonych godzinach, pod Twoim kierownictwem i w Twoim lokalu, to według Kodeksu pracy etat, niezależnie od nazwy umowy. Grzywna za taką podmianę: od 2000 do 60 000 zł.

Dlaczego student, a nie „ktokolwiek na zlecenie”

Różnica siedzi w jednym przepisie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zleceniobiorca, który jest uczniem szkoły ponadpodstawowej albo studentem i nie skończył 26 lat, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. ZUS w poradniku dla płatników dodaje, że takiej osoby nie zgłasza się do ubezpieczeń społecznych ani obowiązkowo, ani dobrowolnie, a portal biznes.gov.pl potwierdza, że nie ma też składki zdrowotnej.

Dla porównania weź zleceniobiorcę bez statusu studenta, dla którego Twoja umowa jest jedynym tytułem do ubezpieczeń. Portal biznes.gov.pl liczy to na przykładzie: przy 3500 zł brutto firma do 9 osób dokłada po swojej stronie 716,80 zł składek (emerytalna 9,76 proc., rentowa 6,5 proc., wypadkowa, Fundusz Pracy i FGŚP), więc umowa kosztuje ją 4216,80 zł. Do tego zleceniobiorca ma własne składki i zaliczkę na podatek, więc na rękę dostaje wyraźnie mniej niż 3500 zł. U studenta obu tych obciążeń nie ma.

Ile to kosztuje w grudniu, a ile w styczniu

Minimalna stawka godzinowa dla zleceń wynosi w 2026 r. 31,40 zł brutto. Od 1 stycznia 2027 r. rośnie do 32,30 zł, razem z płacą minimalną, która idzie z 4806 zł na 4950 zł. Jeśli umowa obejmuje grudzień i styczeń, od Nowego Roku musisz liczyć po nowej stawce. Zapisz to w umowie od razu, zamiast aneksować w święta.

Policzmy na naszym przykładzie. Student przepracuje w grudniu 100 godzin po 31,40 zł. To 3140 zł brutto. Nie potrącasz składek, bo ich nie ma. Nie pobierasz zaliczki na podatek, bo ustawa o PIT zwalnia przychody z umów zlecenia osób do 26. roku życia do 85 528 zł w roku, a płatnik stosuje to zwolnienie z automatu, chyba że zleceniobiorca sam złoży wniosek o pobór zaliczki. Wypłata na rękę: 3140 zł. Koszt firmy: 3140 zł. Te same 100 godzin w styczniu to już 3230 zł. Limit 85 528 zł przy tej stawce oznacza ponad 2700 godzin w roku, więc przy pracy sezonowej nikt się do niego nie zbliży.

Jedna pułapka. Jeśli kwota należności w umowie z osobą, która nie jest Twoim pracownikiem, nie przekracza 200 zł, pobierasz zryczałtowany podatek 12 proc. i ulga dla młodych nie działa. Dotyczy to na przykład jednorazowej umowy na dwie godziny pomocy przy inwentaryzacji. Przy większych kwotach wracasz do zasad ogólnych.

Trzy dokumenty, które muszą być w teczce

Pierwszy to oświadczenie o statusie ucznia lub studenta. ZUS pisze wprost, że brak obowiązku zgłoszenia do ubezpieczeń ustalasz właśnie na podstawie oświadczenia zleceniobiorcy. Powinno zawierać deklarację statusu złożoną pod rygorem odpowiedzialności karnej, zobowiązanie do zgłoszenia na piśmie każdej zmiany (skreślenie z listy, obrona) oraz Twoją adnotację, że widziałeś legitymację i dane się zgadzają. ZUS radzi też wpisywać numer legitymacji do umowy. Przy kontroli oświadczenie i umowa są dowodem.

Drugi dokument to sama umowa z zapisem, jak potwierdzacie liczbę godzin. Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu wymaga, żeby strony ustaliły sposób potwierdzania godzin, a jeśli tego nie zrobią, zleceniobiorca sam przedkłada informację o godzinach przed wypłatą. Wynagrodzenie liczone od stawki minimalnej wypłacasz w pieniądzu, przy umowie dłuższej niż miesiąc co najmniej raz w miesiącu, a zleceniobiorca nie może się go zrzec.

Trzeci to ewidencja godzin, choćby w tabelce podpisywanej co tydzień. Dokumenty o sposobie potwierdzania i o liczbie godzin przechowujesz 3 lata, licząc od dnia wymagalności wynagrodzenia. Za płacenie poniżej stawki minimalnej za godzinę ustawa przewiduje grzywnę od 1000 zł do 30 000 zł. Wyjątek od stawki istnieje tylko dla umów, w których zleceniobiorca sam decyduje o miejscu i czasie pracy i dostaje wyłącznie prowizję, co w sklepie przed świętami nie zachodzi.

Kiedy zwolnienie znika w połowie umowy

Ze składkami decyduje data, nie semestr. Student, który kończy 26 lat 25 maja, od tego dnia podlega składkom emerytalnej, rentowej i wypadkowej, a chorobowa staje się dobrowolna. Tak brzmi jeden z przykładów w poradniku ZUS. Jeśli Twój zleceniobiorca ma 26. urodziny w połowie grudnia, od tego dnia zgłaszasz go do ZUS i naliczasz składki.

Status studenta trwa od ślubowania do dnia egzaminu dyplomowego albo skreślenia z listy. Absolwent licencjatu, który nie zaczął studiów magisterskich, „zachowuje prawa studenta” do 31 października, ale ZUS podkreśla, że to nie to samo co status studenta, więc składki są. Doktoranci i słuchacze studiów podyplomowych też nie są studentami w rozumieniu tych przepisów. Zwolnienie z podatku działa inaczej: zależy wyłącznie od wieku, więc dwudziestoczterolatek bez indeksu ma zerowy PIT, ale składki już tak.

Jest jeszcze jeden wyjątek. Jeśli zawierasz zlecenie z własnym pracownikiem, który jest studentem, składki płacisz od wszystkiego, jak od umowy o pracę. Dorabianie u własnego szefa nie daje żadnej ulgi.

Gdzie kończy się zlecenie, a zaczyna etat

Kodeks pracy mówi jasno: praca określonego rodzaju pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, to stosunek pracy bez względu na to, jak nazwiesz umowę. Zastąpienie etatu umową cywilnoprawną w takich warunkach jest wprost zakazane. Od lipca 2026 r. grzywna za to wykroczenie wynosi od 2000 zł do 60 000 zł, po nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Co to znaczy w praktyce dla sklepu? Grafik ze zmianami narzuconymi z góry, obowiązek przyjścia o 8:00, kierownik, który na bieżąco wydaje polecenia, i brak możliwości wysłania zastępcy: taki układ wygląda jak etat. Zlecenie broni się wtedy, gdy student dostaje zadanie i ramy (na przykład obsługa stoiska w uzgodnionych blokach, które sam deklaruje w tygodniowym harmonogramie), rozlicza się z godzin, a umowa dopuszcza zastępstwo. Jeśli potrzebujesz kogoś na sztywne zmiany pod nadzorem, uczciwiej policzyć umowę o pracę na część etatu i na czas określony. Będzie droższa, ale bez ryzyka sporu po sezonie.

Co z tego dla Ciebie

  1. Zanim podpiszesz, poproś o legitymację i oświadczenie o statusie z datą urodzenia. Bez tego traktujesz zlecenie jak zwykłe, z pełnymi składkami.
  2. Wpisz do umowy stawkę za godzinę nie niższą niż 31,40 zł, a od 1 stycznia 32,30 zł, oraz sposób potwierdzania godzin. Ewidencję podpisujcie co tydzień.
  3. Sprawdź datę urodzenia i termin obrony. Jeśli wypadają w trakcie umowy, zaplanuj zgłoszenie do ZUS od tego dnia.
  4. Jednorazowe pomoce poniżej 200 zł rozliczaj ryczałtem 12 proc., większe na zasadach ogólnych bez zaliczki.
  5. Opisz w umowie zadania i ramy czasowe, nie grafik i podległość. Jeśli bez sztywnych zmian się nie da, wybierz część etatu na czas określony.

Źródła

  1. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199), art. 6 ust. 4: api.sejm.gov.pl
  2. ZUS, poradnik „Praca na podstawie umów cywilnoprawnych”, aktualizacja 1.01.2026: zus.pl
  3. biznes.gov.pl, ile kosztuje współpracownik na zleceniu: biznes.gov.pl
  4. Zielona Linia, czy za studenta płaci się ZUS: zielonalinia.gov.pl
  5. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592), art. 21 ust. 1 pkt 148, art. 30 ust. 1 pkt 5a, art. 41 ust. 6: api.sejm.gov.pl
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie minimalnego wynagrodzenia i stawki godzinowej na 2026 r. (Dz.U. 2025 poz. 1242): api.sejm.gov.pl
  7. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie minimalnego wynagrodzenia i stawki godzinowej na 2027 r. (Dz.U. 2026 poz. 1213): api.sejm.gov.pl
  8. Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1773), art. 8a–8e: api.sejm.gov.pl
  9. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 22 i 281: api.sejm.gov.pl
  10. Wektor Biznesu, ile kosztuje najniższy etat w 2027 r.: wektorbiznesu.pl

Stan na: 03.11.2026. Tekst nie jest poradą prawną ani podatkową.

O autorze

Patrycja Gadomska

Redaktor naczelnaMarketingAnalizy i rozwój biznesu

Redaktor naczelna Wektora Biznesu, ekspertka ds. marketingu, analiz i rozwoju biznesu.